Guruubka 18

Guruubka 18 waa tiirka ugu dambeeya ee midigta ka xiga shaxda xilliyeed ee curiyeyaasha kiimikada. Waxaa ku jira curiyeyaasha loo yaqaan gaasaska sharafta leh (noble gases): heelyam (He), niyoon (Ne), argoon (Ar), kariptoon (Kr), keesoon (Xe) iyo raadoon (Rn). Curiyaha 118-aad, oganeson (Og), sidoo kale waxaa lagu tiriyaa tiirkan iyadoo lagu salaynayo dhismaha elektaroonigga ah, laakiin sifooyinkiisa jireed lama hubo si buuxda.

Sifada ugu muhiimsan ee guruubkan waa in lakabka elektarooniga ee dibadda uu buuxo. Taasi waxay keentaa in curiyeyaashu ay yihiin kuwo aan si sahal ah isugu darsamin curiyeyaal kale. Xaaladaha caadiga ah waxay ku yaalliin qaab gaas ah, midab la'aan iyo ur la'aan.

Sifooyinka kiimikada

Sababtoo ah lakabka dibadda oo buuxa, tamarta u baahan in elektaroon laga saaro (ionization energy) waa mid sarreysa, halka jaceylka elektaroonigu uu yahay mid hooseeya. Sidaas darteed guruubkan waxaa lagu tilmaamaa mid falcelin yar leh. Si kastaba ha ahaatee, curiyeyaasha culus sida keesoon waxaa laga sameeyay isku-dhisyo (compounds) leh fluorine iyo oxygen, tusaale ahaan xenon hexafluoroplatinate iyo xenon tetrafluoride.

Sifooyinka jireed

Xoogagga u dhexeeya atamyada waa kuwo daciif ah (xoogagga London). Sidaas awgeed heerkulka karkarinta iyo dhalaalidda waa kuwo aad u hooseeya, waxayna kordhaan marka atamiga culeyskiisu kordho. Heelyam ayaa leh heerkulka karkarinta ugu hooseeya ee curiyeyaasha oo dhan, mana adkaado cadaadis caadi ah.

Helitaanka iyo isticmaalka

Argoon waa qaybta ugu badan ee gaasaska sharafta leh ee hawada dhulka. Inta badan gaasaska waxaa laga soo saaraa kala-saarista hawada la kululeeyay ilaa dareere. Heelyam badanaa waxaa laga helaa ceelasha gaaska dabiiciga ah. Isticmaalka waxaa ka mid ah: heelyam oo lagu buuxiyo balluunno iyo qaboojinta magnetka aadka u qabow, argoon oo lagu ilaaliyo alxanka iyo laambadaha, niyoon oo lagu shaqeeyo laambadaha iftiinka leh, keesoon oo laga isticmaalo laambado iyo daawada suuxinta.