Guruubka 4

Guruubka 4 (waxaa sidoo kale loo yaqaan Qaybta 4 ee curiyeyaasha) waa mid ka mid ah tiirarka shaxda xilliyeed ee curiyeyaasha kiimikada. Waxaa ku jira titanium (Ti), zirconium (Zr), hafnium (Hf) iyo rutherfordium (Rf). Dhammaantood waxay ka mid yihiin birta kala-guurka ah (transition metals), taas oo macnaheedu yahay in elektaroonnadooda shaqaynaya ay ku jiraan qolof d ah.

Curiyeyaasha guruubkan waxay leeyihiin laba elektaroon oo qolofta ugu dibadda ah iyo laba elektaroon oo qolofta d ah. Sababtaas awgeed heerka aksideyshanka ugu caansan waa +4, oo ah marka curiyuhu afar elektaroon bixiyo. Isku-darrada +4 ayaa ah kuwa ugu deggan, tusaale ahaan titanium dioxide (TiO₂) iyo zirconium dioxide (ZrO₂).

Sifooyinka guud

Titanium, zirconium iyo hafnium waa biro adag oo leh heer-dhalaal sarreeya, kuwaas oo hawada gudaheeda si degdeg ah u samaysta lakab aad u khafiif ah oo aksaydh ah. Lakabkaas ayaa hor istaaga in sii-dheeraad ah oo miridhguur ah dhacdo, sidaas darteed birahaasi caadi ahaan waxay u muuqdaan kuwo miridhguur u adkaysan kara, in kastoo curiyeyaashu si kiimiko ah u firfircoon yihiin marka la sifeeyo. Marka la budeeyo ama la qoyaan qaab shiid ah, waxay noqon karaan kuwo si fudud u shidma.

Zirconium iyo hafnium

Zirconium iyo hafnium waxay leeyihiin cabbir atamiko oo aad isugu dhow, taas oo ka dhalatay saamaynta la yiraahdo isku-jiirsiga lanthanide (lanthanide contraction). Sababtaas awgeed kiimikadoodu aad bay isugu eg tahay, mana fududa in la kala saaro. Macdanta zirconium-ka waxaa had iyo jeer ku jira hafnium yar. Kala-saarkoodu waa muhiim warshadaha tamarta nukliyeerka, maxaa yeelay zirconium aad ayuu u yar yahay nuugista neutron-ka, halka hafnium uu si xoog leh u nuugo — sidaas awgeed zirconium waxaa looga dhigaa qolofta shidaalka, hafnium-na waxaa looga dhigaa qalabka joojinta falcelinta.

Adeegsiga

Titanium iyo isku-darkiisa waxaa lagu isticmaalaa duulimaadka, hawada sare, iyo qalabka caafimaadka sida lafo-beddelka, sababtoo ah culays-yaraantiisa iyo xiriirka wanaagsan ee uu la yeesho unugyada jidhka. Titanium dioxide waa midab cad oo si weyn loogu isticmaalo rinjiga, waraaqaha iyo alaabta maalinlaha ah. Zirconium dioxide waxaa loo adeegsadaa seramigga adag iyo ilkaha la sameeyo.

Rutherfordium

Rutherfordium waa curiye macmal ah oo lagu sameeyo qalabka isku-dhaca atamiga. Ma jiro qaab dabiici ah oo lagu helo, isotope-yadiisuna waa kuwo shucaac-bixiya oo si degdeg ah u burbura. Sababtaas awgeed cilmi-baaris kiimikaad oo ku saabsan waa mid adag, waxaana lagu sameeyaa tiro atamo oo aad u yar mar kasta.