Guruubka Boron
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
59 luqadood
Guruubka Boron waa guruubka 13-aad ee shaxda xilliyeed, oo ah tiirka ay ku jiraan curiyayaasha boron (B), aluminium (Al), gallium (Ga), indium (In) iyo thallium (Tl). Waxaa sidoo kale lagu daraa nihonium (Nh), curiye si macmal ah loo soo saaray oo aad u degganaansho yar. Magaca guruubka ka yimid boron, curiyaha ugu fudud ee guruubka.
Curiyayaasha guruubkan waxay wadaagaan in shabakadda korantada ee dibedda ay saddex elektaroon leedahay (qaab ns² np¹). Taasi waa sababta ay inta badan u sameeyaan xiriirro ay saddex elektaroon ku shaqeeyaan, sida BF₃ ama Al₂O₃, oo heerka oksideyshanka +3 uu caadi ku yahay.
Sifooyinka guud
Boron waa metalloid — ma aha bir buuxda, kuleylka iyo korantada si xun u gudbiya, waxna aad u adag yahay. Curiyayaasha kale ee guruubka waa biro (metals) oo jilicsan, dhalaalaya heerkul hooseeya marka la barbardhigo boron. Aluminium waa curiyaha biraha ah ee ugu badan qolofta dhulka, halka gallium, indium iyo thallium ay yar yihiin.
Kiimikada iyo heerarka oksideyshanka
Marka guruubka hoos loo dhaadhaco, heerka oksideyshanka +1 wuu sii xoogaystaa. Thallium wuxuu ku deggan yahay Tl(+1) marar badan, halka boron iyo aluminium ay ku egyihiin +3. Boron kaligiis wuxuu sameeyaa xeriiro badan oo hydrides ah (boranes) oo xiriirradooda elektaroon-yaraan leh yihiin, taas oo ka duwan kiimikada biraha guruubka.
Isticmaal
Aluminium waxaa loo isticmaalaa qalabka duulista, dhismaha iyo baakadaha cuntada, sababtoo ah miisaankiisa fudud iyo caabbinta miridhka. Xeriirrada boron waxaa loogu talogalay muraayadaha kuleyl-adkaysi leh iyo nadiifiyeyaal. Gallium (gaar ahaan gallium arsenide iyo gallium nitride) iyo indium (indium tin oxide ee shaashadaha) waxay muhiim ku yihiin warshadaha elektaroonigga. Thallium iyo xeriirradiisa waa sun xoog leh, taas oo isticmaalkiisa xaddiday.