Guruubka Kaarboon

Guruubka Kaarboon waa tiirka 14-aad ee jadwalka xilliyeed ee curiyeyaasha kiimikada. Waxaa loo yaqaan sidoo kale Guruubka 14 ama Qaybta Karbon. Waxaa ku jira kaarboon (C), silikoon (Si), jarmaaniyaam (Ge), tin/qasdiir (Sn), rasaas (Pb), iyo curiyaha aad u culus ee lagu sameeyo shaybaarka, fleroviyaam (Fl).

Astaamaha guruubka waxaa isku xidha dhismaha elektaroonigga ah: curiye kastaa wuxuu lahaayahay afar elektaroon oo ku jira maqaarka dibadda (valence). Taasi waxay suurtogelisaa in curiyayaashu sameeyaan afar xidhiidh (bond) oo wadaag ah, sida ku dhaca methane (CH4) ama silicon dioxide.

Isbeddelka guruubka gudihiisa

Marka hoos loo dhaadhaco guruubka, dabeecadda waxay ka wareegtaa mid aan bir ahayn oo u dhow mid bir ah. Kaarboonku waa curiye aan bir ahayn (nonmetal). Silikoon iyo jarmaaniyaam waxaa lagu tiriyaa metalloid, taas oo micnaheedu yahay inay leeyihiin astaamo isku dhafan oo koronto-gudbin dhexdhexaad ah. Tin iyo rasaas waa biro dhab ah. Sidoo kale, marka hoos loo socdo, heerka ogsaydeeshanka +2 wuxuu ka xoog badnaadaa +4 — arrin lagu sharraxo saameynta lammaanaha elektaroonigga ah ee aan xidhiidhka gelin.

Kaarboon iyo kiimikada nolosha

Kaarboonku wuxuu leeyahay awood gaar ah oo uu isugu xidho silsilado iyo goobabo dhaadheer (catenation). Sababtaas awgeed waxaa jira malaayiin walxood oo dabiici ah, oo ay ku jiraan borotiinada, sonkorta iyo DNA. Kaarboonku wuxuu kaloo yeeshaa qaabab kala duwan oo isku curiye ah (allotrope): dheeman, qalin-kaarboon (graphite), iyo qaabab cusub sida graphene.

Isticmaalka warshadeed

Silikoonku waa aasaaska warshadaha elektaroonigga; waxaa laga sameeyaa chips-ka kombuyuutarka iyo saxannada qorraxda. Jarmaaniyaam waxaa loo isticmaalaa aalado fiilo-iftiin iyo qalab infrared ah. Tin waxaa loogu isticmaalaa dahaarka birta iyo alxanka (solder). Rasaasta waxaa laga isticmaali jiray tuubooyin, rinji iyo shidaal-dheeraad, laakiin isticmaalkaas badankiisa waa la xaddiday sababo caafimaad awgeed, maadaama rasaastu sun tahay.