Gus

Gus (Af-Ingiriisi: penis) waa xubinta taranka dibadda ee ragga iyo qaar ka mid ah xayawaannada kale ee laf-dhabarleyda ah. Bini'aadamka, waxay labo shaqo isku duubta: marin u tahay kaadida (marka la kaadinayo) iyo qaadista shahwada (semen) inta lagu jiro galmada. Waxay ka kooban tahay unug jidh sponge-ku-eg leh oo dhiig ka buuxsamo, taasoo keenta in gusku adkaado (erection).

Gus wuxuu la wadaagaa isha koritaanka (embryology) bududka (clitoris) ee dumarka; labaduba waxay ka soo baxaan isla unugyada uurjiifka, laakiin hormoonada, gaar ahaan androgens-ka, ayaa habaynta kala duwan sameeya inta lagu jiro koritaanka uurka.

Qaab-dhismeedka

Gus waxaa loo kala qaybiyaa saddex qaybood oo waaweyn: xididka (root) oo ku dheggan lafta miskaha, jirridda (shaft ama body), iyo madaxa (glans). Jirridda waxay ka kooban tahay saddex qanjidho jidh dhiig-qaad ah: laba loo yaqaan corpora cavernosa oo dusha sare ku yaal, iyo mid loo yaqaan corpus spongiosum oo hoosta ku yaal oo ku duudduuban kaadi-mareenka (urethra). Madaxa waa dhammaadka ballaadhan ee corpus spongiosum, waana meesha ugu dareen badan.

Madaxa waxaa daboolaya maqaar dabacsan oo la yiraahdo buuryo (foreskin ama prepuce), oo dhaqamo iyo diimo badan lagu gooyo (gudniin). Kaadi-mareenka ayaa dhammaadka madaxa ka furan yahay, isla marinkaasna kaadi iyo shahwada labadaba ka soo baxaan, laakiin ma isku mar ah sababtoo ah marka gusku adkaado xiritaan gudaha ah ayaa hor istaaga kaadida.

Shaqada iyo adkaanta

Adkaanta gusku waxay ka dhalataa isbeddel dhiig-wareeg ah: dareenka jirka ama maskaxda ayaa keena in muruqyada xayndaabaha xididdada dhiigga ee gudaha gusku dabacaan, sidaas dhiig badan buuxiya qanjidhada sponge-ka. Cadaadiska dhiigga ku buuxa ayaa riixa xididdada dhiigga soo celiya, taasoo dhiigga ku hayso muddo. Ka dib waxaa iman kara shahwo-baxa (ejaculation) oo ay ka qayb qaataan qanjirka prostate, qanjirada seminal vesicles iyo mareenada shahwada. Marka dareenka joogsato, dhiigga wuu ka baxa oo gusku wuu soo laabtaa.

Cabbirka iyo kala duwanaanshaha

Cabbirka gusku aad buu u kala duwan yahay dadka dhexdooda, oo waxaa saameeya hidde-side, hormoonada iyo qaab-dhismeedka jirka. Cabbirka marka gusku deggan yahay badanaa ma noqdo cabbir sax ah lagu saadaaliyo cabbirka marka la adkeeyo. Cilmi-baarisyo kala duwan ayaa celcelis kala duwan soo saaray, sababtoo ah habka qiyaasidda iyo kooxda la baarayo way kala duwan yihiin.

Caafimaad iyo xaalado caadi ah

Xaaladaha caafimaad ee gusku saameeya waxaa ka mid ah adkaan-la'aanta (erectile dysfunction), oo badanaa la xiriirto dhiig-wareeg, sonkorow, hormoon ama arrimo maskaxeed; phimosis, oo buuryada aad u cidhiidhi tahay; hypospadias, oo furitaanka kaadi-mareenka ka baxsan yahay meeshiisa caadiga ah oo laga helo dhallaanka; iyo cudurka Peyronie, oo unug qallafsan keeno qalloocnaan. Cudurrada galmada lagu kala qaado sidoo kale calaamado ka muujin karaan gusku. Kansarka gusku waa mid naadir ah marka la barbar dhigo noocyada kale ee kansarka.

Dhaqan iyo bulsho

Gus wuxuu bulshooyin badan ku leeyahay macne astaan ah oo la xiriira ninnimo, taranka iyo awoodda; taasi waxay ku muuqataa farshaxan hore, aftahannimo, iyo caanmaha luqadeed. Gudniinta ragga waa dhaqan diimi iyo caado ah oo baahsan Islaamka, Yuhuudda iyo bulshooyin badan oo Afrika iyo Aasiya ah, waxaana sidoo kale caafimaad ahaan lagu sameeyaa sababo caafimaad ah.