H2O

H2O waa qaaciddada kiimikada (calaamadda tirinta atamka) ee molekulka biyaha. Waxay muujinaysaa in molekul kastaa ka kooban yahay laba atam oo haydarojiin (H) iyo hal atam oo ogsijiin (O) oo isku xidhan xidhmo covalent ah, taasoo la macno ah in atamada ay wadaagaan elektaroono.

Erayga H2O marar badan waxaa loo isticmaalaa si isku mid ah erayga biyo, gaar ahaan qoraallada sayniska. Si sax ah, H2O waxay tilmaamaysaa molekulka gooni ah ama walaxda saafiga ah, halka biyaha caadiga ah ee deegaanka ay ku jiraan cusbo iyo walxo kale oo milmay.

Qaab-dhismeedka molekulka

Molekulka H2O ma aha mid toosan; laba xidhmadaha O–H waxay sameeyaan xagal qiyaastii 104-105 darajo. Ogsijiin waxay elektaroonada u soo jiidataa si adag ka badan haydarojiin, sidaas darteed dhinaca ogsijiin waxaa ku yaal shid taban, dhinaca haydarojiin shid togan. Molekulka noocan oo kala qaybsan shidka waxaa lagu magacaabaa polar.

Polarity-gan wuxuu keenaa xidhmo haydarojiin (hydrogen bonding) - jiidasho u dhaxaysa molekulal kala duwan. Xidhmadaas waa sababta biyaha ay leeyihiin heerkul karkarid iyo dhalaalid sarreeya marka la barbar dhigo molekulal kale oo culeys la mid ah, iyo sidoo kale awoodda ay u leeyihiin milinta walxo badan.

Sifooyin muuqda

Culayska molekulka H2O waa qiyaastii 18 unug oo atomic mass ah. Cadaadis caadi ah, biyaha waxay barafoobaan qiyaastii 0 darajo Celsius oo karkaraan qiyaastii 100 darajo. Astaan gaar ah waa in barafka ka fudud yahay biyaha dareeraha, sidaas darteed barafku wuu sabbeeyaa - taasoo saameyn ku leh nolosha badaha iyo harooyinka qabow.

Muhiimadda

H2O waa walaxda ugu badan ee unugyada noolaha, waxayna u shaqeysaa sida dareere lagu qaado nafaqada iyo sida qayb ka mid ah falcelinta biokiimikada, sida photosynthesis-ka iyo respiration-ka. Warshadaha iyo tamarta waxay isticmaalaan biyaha si loo qaboojiyo, loo milmiyo, iyo lagu shaqaysiiyo turbine-yada uumiga.