Habdhiska Dheefshiidka

Dheefshiidku waa habka jidhka noolaha uu cuntada ku kala jajabiyo qaybo aad u yar, si ay unugyadu u isticmaali karaan. Cuntada waxay ka kooban tahay walxo waaweyn — karbohaydraydh (sonkorta iyo istaarijka), borotiin, iyo dufan — oo aan si toos ah u dhex mari karin darbiga xiidmaha. Dheefshiidku wuxuu walxahaas u beddelaa qaybo yaryar sida sonkor fudud, aminoo-asiidh, iyo dufan-asiidh.

Aadanaha dhexdiisa, dheefshiidku wuxuu ku dhacaa marin dheer oo laga bilaabo afka ilaa futada. Marinkaas waxaa lagu daraa xubno gargaar ah sida beerka, xameetida (gall bladder), iyo qanjidhka kaladhiga (pancreas), kuwaas oo soo saara dheecaanno ka caawiya jajabinta.

Nooca farsamada iyo kiimikada

Dheefshiidka waxaa loo kala saaraa laba nooc. Midka farsamada (mechanical) waa jajabin jireed: ilkaha oo cunto ruuga, calaacasha caloosha oo cuntada walaaqda, iyo dhaqdhaqaaqa xiidmaha ee lagu magacaabo peristalsis oo cuntada hore u riixa. Midka kiimikada waxaa fuliya inzaymyo (enzymes) — borotiinno dedejiya falcelinta jajabinta. Tusaale ahaan, amylase-ka candhuufta wuxuu bilaabaa jajabinta istaarijka, pepsin-ka caloosha wuxuu shaqeeyaa borotiinka, lipase-ka kaladhigana dufanka.

Marxaladaha marinka

Afka ayaa laga bilaabaa: ilkuhu way jajabiyaan, candhuuftuna way qoysaa oo bilowdaa jajabinta istaarijka. Cuntada ayaa markaas hunguriga marta oo caloosha gasha, halkaas oo asiidhka caloosha (hydrochloric acid) iyo pepsin ay borotiinka jajabiyaan. Kadib waxay gashaa xiidmaha yaryar, taas oo ah goobta ugu weyn ee nuugista. Halkaas waxaa isugu yimaada dheecaanka kaladhiga iyo xameeytada (bile) oo dufanka kala firdhiya. Nuugistu waxay ku dhacdaa jeexjeexyo yaryar oo la yidhaahdo villi, kuwaas oo bal-badiya bedka nuugista.

Xiidmaha waaweyn iyo bakteeriyada

Wixii ka hara xiidmaha yaryar wuxuu gala xiidmaha waaweyn. Halkaas ugu waaweyn shaqadu waa nuugista biyaha iyo cusbada, iyo abuurista fadhiga. Xiidmaha waaweyn waxaa ku nool bakteeriyo tiro badan (microbiota) oo qaar ka mid ah fiber-ka aan jidhku jajabin karin ay huureeyaan (fermentation), taas oo soo saarta dufan-asiidh gaaban iyo qaar fiitamiinno ah.

Xakameynta

Habdhiska dheefshiidka waxaa maamula neerfaha iyo hoormoonnada. Waxaa jira shabakad neerfeed oo gaar u ah xiidmaha (habdhiska neerfaha ee xiidmaha), taas oo si is-maamul ah u hagta dhaqdhaqaaqa. Hoormoonno sida gastrin, secretin iyo cholecystokinin ayaa wakhtiga iyo qadarka dheecaannada dheefshiidka kordhiya ama yareeya, iyadoo la eegayo nooca cuntada ku jirta marinka.