Habdhiska Wareega Dhiiga
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
126 luqadood
Habdhiska wareega dhiiga (af-Ingiriisi: circulatory system) waa nidaamka jirka ee gudbiya dhiigga, kaas oo qaada ogsijiin, nafaqooyin, hormoonno iyo qubaha wax-ka-tirtirka. Waxa uu ka kooban yahay wadnaha, oo ah matoorka riixaya dhiigga, iyo xidid-dhiigga (halbowlayaal, xididdada dhiig-celiyaha iyo xidmooyinka yaryar ee capillaries), iyo dhiigga laftiisa.
Nidaamkan wuxuu ka shaqeeyaa qaab wareeg xiran ah: dhiigga wadnaha ka baxa, jirka ku wareega, kadibna wadnaha ku soo laabta. Waxaa sidoo kale la xiriira nidaamka lymphatic-ga, kaas oo dareeraha unugyada dhexdooda ku soo ururay dib ugu celiya wareega dhiiga.
Wadnaha
Wadnaha waa muruq gaar ah oo afar qol leh: laba atria (qolalka sare) iyo laba ventricles (qolalka hoose). Qolka midig ee sare wuxuu qaataa dhiigga ka soo noqday jirka, kadibna wuxuu u diraa ventricle-ka midig, kaas oo u geeya sambabada. Dhinaca bidix wuxuu qaataa dhiigga ogsijiin leh ee sambabada ka soo noqday oo u riixa jirka oo dhan. Falbeegyada (valves) dhexda ku yaal waxay ka hor tagaan in dhiigga dib u noqdo.
Labada wareeg
Wareegga yar (pulmonary) wuxuu dhiigga u geeya sambabada, halkaas oo ogsijiin la qaato oo kaarboon dioksiid laga saaro. Wareegga weyn (systemic) wuxuu dhiigga ogsijiin leh u qaybiya unugyada jirka oo dhan, kadibna dhiigga ogsijiinka ka yaraaday wadnaha ku soo celiya.
Xidmooyinka
Halbowlayaasha (arteries) waxay dhiigga ka qaadaan wadnaha; darbiyadooda waxay leeyihiin muruq iyo cadaadis-adkaysi. Xididdada dhiig-celiyaha (veins) dhiigga wadnaha ku soo celiyaan, badanaana falbeegyo yaryar ayay leeyihiin si dhiigga uga hor istaagaan dib-u-socod. Capillaries-ka waa xidmooyin aad u dhuuban oo darbi jilicsan leh, halkaasna ayaa ogsijiin, nafaqo iyo qubaha unugyada la beddelmaan.
Dhiigga iyo hawlaha kale
Dhiigga waa plasma (dareere) iyo unugyo: unugyada cas ee ogsijiinka qaada, unugyada cad ee difaaca jirka, iyo platelets-ka ka qayb qaata istaajinta dhiig-baxa. Nidaamkan waxa uu sidoo kale kaalmeeya heerkulka jirka, gudbinta hormoonnada, iyo isku dheellitirka biyaha iyo milixda.