Habeen

Habeen waa qaybta maalinta oo qorraxdu ka maqan tahay cirka meel ka sarreysa cirifka (horizon), taasoo keenta in dhulka qayb ka mid ah uu mugdi galo. Wuxuu bilaabmaa marka qorraxdu dhacdo, wuxuuna dhammaadaa marka ay soo baxdo.

Sababta habeenku waa wareegga dhulku ku dul wareego dhidibkiisa. Mar kasta kala bar dhulka ayaa qorraxda u jeeda (maalin), halka barta kalena ay hooska ku jirto (habeen). Wareeggan wuxuu qaataa qiyaastii 24 saacadood.

Dhererka habeenka

Dhererka habeenku isku mid ma aha meel walba. Meelaha u dhow dhulbaraha (equator), habeenka iyo maalintu waa ku dhawaad sinnaan sanadka oo dhan. Marka aad u sii socoto cirifyada, faraqu wuu ballaadhaa: xilli qaboobaha habeenku waa dheer yahay, xilli kulaylahana waa gaaban yahay. Meelaha ugu waaweyn ee waqooyi iyo koonfur, waxaa jira waqtiyo qorraxdu maalmo badan aan soo bixin ama aan dhicin.

Fiid-mugdi (twilight)

Ka hor iyo ka dib habeenka buuxa waxaa jira xilli la yiraahdo fiid-mugdi, taasoo ah marka qorraxdu ka hooseyso cirifka laakiin iftiinkeedu weli hawada sare ku firdhiyo. Xiddigiyayaashu waxay u kala saaraan saddex heer oo ku xiran inta qorraxdu ka hoos martay cirifka. Habeenka astronomiga ah waa marka iftiinka qorraxda gebi ahaanba la'yahay.

Saameynta nolosha

Isbeddelka maalinta iyo habeenka wuxuu saldhig u yahay saacadda bayoolajiga ah (circadian rhythm) ee bini'aadamka iyo noolaha kale. Mugdigu wuxuu kicin karaa soo saarista hoormoonka melatonin, kaasoo la xiriira hurdada. Xayawaan badan ayaa habeenkii firfircoon (nocturnal), sida fiidmeerta iyo dabagaalayaasha qaar.

Dhaqan iyo diin

Habeenka waxaa dhaqamo badan ka jira kaalmo gaar ah. Diinta Islaamka, dayaxa iyo habeenku waa saldhigga kalandarka qamariga ah, waxaana jira salaado iyo cibaado habeenkii la sameeyo. Iftiinka magaalooyinka casriga ah wuxuu keenay arrin loo yaqaan wasakhda iftiinka, oo dhib ku ah aragga xiddigaha.