Hagia Sophia
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Hagia Sophia (Giriig: Ἁγία Σοφία, macnaheedu waa "Xikmadda Quduuska ah") waa dhisme weyn oo ku yaal magaalada Istanbul ee Turkiga, dhinaca bariga ee gacanka Golden Horn. Waxaa la dhisay qarnigii lixaad xilligii Boqortooyada Byzantine-ka, waxaana la yaqaan qubbaddiisa (dome) weyn ee ku taagan cutubyo taageero ah oo loo yaqaan pendentive.
Dhismuhu isbeddel muhiim ah ayuu ku soo maray taariikhda: wuxuu ahaa kaniisadda ugu weyn ee kirishtaanka bariga muddo dheer, kadibna masjid markii Cusmaaniyiintu qabsadeen magaalada, dabadeedna matxaf xilligii Jamhuuriyadda Turkiga. Sannadkii 2020, dowladda Turkigu waxay ku celisay xaalad masjid oo salaadda lagu tukado.
Dhismaha Byzantine
Dhismaha hadda taagan waa kii saddexaad ee goobtaas laga dhiso. Waxaa amray Imbaraadoor Justinian I, waxaana naqshadeeyay laba nin oo aqoon u lahaa xisaabta iyo injineernimada: Anthemius oo ka soo jeeday Tralles iyo Isidore oo ka soo jeeday Miletus. Shaqadu waxay dhammaatay qiyaastii sannadkii 537 miilaadiga. Qubbadda dhexe ayaa qayb ka mid ah dumatay dhulgariir dabayaaqadii qarnigii lixaad, waxaana dib loo dhisay si ka sarreysa oo ka adag.
Xilliga Cusmaaniyiinta
Sannadkii 1453, ka dib markii Mehmed II qabsaday Konstantiniyah, dhismaha waxaa loo beddelay masjid. Waxaa lagu daray minaaradyo (tower-yada adaanka), mihraab (jihada Makkah lagu tilmaamo) iyo minbar. Sawirrada mosaic-ga ee muujinaya shaqsiyaadka diinta kirishtaanka qaarkood waa la daboolay, taasoo qayb ahaan ilaalisay. Naqshaddiisu waxay saameyn ku yeelatay masaajid badan oo Cusmaaniyiinta ay dhiseen, oo uu ku jiro shaqada naqshadeeyaha Mimar Sinan.
Matxafnimo iyo isbeddelka 2020
Sannadihii 1930-meeyadii, hoggaanka Jamhuuriyadda Turkiga wuxuu go'aansaday in dhismaha loo furo matxaf ahaan, waxaana la bilaabay shaqooyin lagu daaha ka qaadayo mosaic-yada Byzantine-ka. Muddo tobanaan sano ah wuxuu ahaa mid ka mid ah goobaha dalxiiska ugu badan booqashada Turkiga. Bishii Luulyo 2020, maxkamad Turkigi waxay burisay go'aankii matxafka, dowladduna waxay ku dhawaaqday in salaadda dib looga bilaabo. Go'aankaas waxaa ka hadlay hay'ado caalami ah iyo dowlado dhowr ah, iyadoo doodda ay salka ku hayso xuquuqda dhaqanka wadaaga ah iyo madaxbannaanida qaranka.