Halogen

Halogen waa magaca la siiyo kooxda 17-aad ee shaxda xilliyeed (periodic table), oo ah shax lagu habeeyay curiyayaasha kiimikada. Xubnaha ugu caansan waxaa ka mid ah fluorine (F), chlorine (Cl), bromine (Br), iodine (I) iyo astatine (At). Curiyayaashan waxay wadaagaan in ay lahaadaan toddoba elektaroon oo ku jira wareegga ugu dibadda ah, taasoo ka dhigaysa kuwo si fudud ugu falgala curiyayaasha kale.

Sababtoo ah falcelintooda sarraysa, halogen-nada dabiiciga ah laguma helo qaab keli ah (curiye madax-bannaan), balse waxay ku jiraan xeryo (compounds), sida cusbada caadiga ah oo ah sodium chloride. Marka ay elektaroon hal ah qaataan, waxay samaystaan ion taban oo la yiraahdo halide.

Sifooyinka guud

Halogen-nadu waxay leeyihiin sifooyin si isdaba-joog ah u beddelma marka hoos loo dhaadhaco kooxda. Fluorine iyo chlorine waxay xaaladda caadiga ah ku yihiin gaas, bromine waa dareere, iodine-na waa adag. Midabkoodu wuxuu ka mugdi-badnaadaa kor ilaa hoos. Fluorine ayaa ah kan ugu falcelinta badan, halka falcelintu ay yaraato marka loo dhaadhaco iodine iyo astatine.

Xeryahooda

Halogen-nadu waxay birta iyo curiyayaasha kale ee elektaroon-bixiya la sameeyaan xeryo ionic ah oo la yiraahdo halides, tusaale ahaan sodium chloride iyo potassium iodide. Waxay sidoo kale hydrogen la sameeyaan hydrogen halides, sida hydrogen chloride, oo biyaha marka lagu milmo noqda aashito (acid) xoog leh. Xeryaha organic-ga ah ee halogen ku jiro waxaa loo isticmaalaa daawooyin, dawooyinka cayayaanka iyo balaastigga.

Isticmaalka

Chlorine waxaa loo isticmaalaa nadiifinta biyaha iyo warshadaha kiimikada. Fluorine iyo xeryihiisa waxaa laga helaa daawada cadayga si loo ilaaliyo ilkaha. Iodine waxaa u baahan jirka aadanaha si uu u sameeyo hormoonnada qanjidhka thyroid-ka, waxaana lagu daraa cusbada. Bromine waxaa loo isticmaali jiray kiimiko dab-celin ah.