HalbeegEnsaykloobediya furanIn English
BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowga Afrika ee Soomaaliya

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

8 luqadood

Hawlgalka Taageerada iyo Xasilinta Midowka Afrika ee Soomaaliya (Ingiriisi: African Union Support and Stabilization Mission in Somalia, AUSSOM) waa hawlgal nabad-taageer ah oo Midowka Afrika (AU) hoggaamiyo, xilna ka haysta Golaha Ammaanka Qaramada Midoobay, oo hawlgalkiisa bilaabay 1 Janaayo 2025. Waa ku-xigeenka Hawlgalka Kala-guurka ee Midowka Afrika ee Soomaaliya (ATMIS), oo xilligiisa dhammaaday 31 Diseembar 2024. Ujeeddadiisa muuqata waa in la caawiyo ciidamada ammaanka Soomaaliya inay si tallaabo-tallaabo ah la wareegaan mas'uuliyadda ammaanka, iyadoo dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab socdo.

AUSSOM waa marxaladda saddexaad ee joogitaanka ciidamada Afrikaanka ee Soomaaliya, kadib AMISOM (2007–2022) iyo ATMIS (2022–2024). Qorshaha guud wuxuu ku wajahan yahay in joogitaanka Midowka Afrika uu si buuxda dhammaado sanadka 2029, marka ciidamada qaranka Soomaaliya la wareegaan hawlaha ammaanka. Laakiin laga soo bilaabo maalintii uu shaqada bilaabay, hawlgalkan wuxuu la kulmay maalgelin la'aan joogto ah iyo khilaaf u dhexeeya deeq-bixiyeyaasha ku saabsan hab-maalgelinta.

Aasaaska iyo awoodda sharciyeed

Golaha Nabadda iyo Ammaanka ee Midowka Afrika, kulankiisii 1225-aad oo 1 Ogosto 2024 Addis Ababa lagu qabtay, wuxuu ansixiyay Fikradda Istiraatiijiyadeed ee Hawlgallada (CONOPs) wuxuuna magacaabay hawlgalka cusub AUSSOM. Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay ayaa markaa 27 Diseembar 2024 ansixiyay Qaraarka 2767 (2024) — 14 cod oo taageer ah, mid ka aaburtay — kaas oo AUSSOM u fasaxay hal sano. Kadib, 23 Diseembar 2025, Golaha ayaa si isku-mid ah ansixiyay Qaraarka 2809 (2025), oo fasaxa u kordhiyay ilaa 31 Diseembar 2026 isla markaana u ogolaaday in la geeyo ilaa 11,826 xubin oo la-labiisan ah, oo ay ku jiraan 680 booliis.

Ciidamada iyo dalalka bixiyaasha

Dalalka ciidamada iyo booliiska bixiyay waxaa ka mid ah Uganda, Kenya, Itoobiya, Jabuuti iyo Masar; xubno booliis ah ayaa sidoo kale laga sugayay Masar, Nayjeeriya iyo Siyaraliyoon. Burundi, oo muddo dheer ka qayb qaadatay hawlgallada Midowka Afrika ee Soomaaliya, ayaa khilaaf ka dhex-maray dawladda Soomaaliya oo ku saabsan tirada ciidamadeeda. Kala-guurka ciidamada laga soo qaaday ATMIS ayaa loo qorsheeyay in la dhammeeyo 30 Juun 2025. Shirweynihii degdegga ah ee dalalka ciidan-bixiyaasha ee Entebbe (Uganda), 25 Abriil 2025, wuxuu ku baaqay in tirada ciidamada lagu daro ugu yaraan 8,000 askari iyada oo loo marayo heshiisyo laba-geesood ah.

Hubanti la'aanTirooyinka ciidamada waa is-khilaafsan ilo kala duwan: qaraarka Golaha Ammaanka wuxuu sheegayaa xad ah 11,826; falanqeeyayaal waxay xusaan awood dhab ah oo ku dhow 11,146; warbaahin qaar ayaa sheegtay 12,591 shaqaale. Ma jirto tiro rasmi ah oo la hubo oo muujinaysa inta xilligan ku sugan dalka.

Maalgelinta iyo khilaafka Qaraarka 2719

Qaraarka 2767 wuxuu qorsheeyay in laga bilaabo 1 Luulyo 2025 la isticmaalo Qaraarka 2719 (2023) — kaas oo suurtageliyo in lacagta canshuur-qaybsi ah ee Qaramada Midoobay (assessed contributions) lagu maalgeliyo hawlgallada Midowka Afrika — hab 'isku-dhaf' ah oo lacagta QM iyo tan Midowka Afrika iyo deeq-bixiyaasha kale isku daraya. Kulan 12 Maajo 2025 lagu qabtay Golaha Ammaanka ayaa ku guuldarreystay ansixinta qaraarka taas oggolaanaya, ugu horrayn dhexgalka Maraykanka oo ka soo horjeeday. Sidaas awgeed, AUSSOM waxa ay ku tiirsanaatay ballan-qaadyo muddo-gaaban ah oo dhawr deeq-bixiye ah.

Qaybta ugu weyn ee kharashka waa magdhowga mushaharka ciidamada, oo heerka lagu xisaabiyo yahay $828 shaqaale kasta bishii. Warbixin Xoghayaha Guud ee Maajo 2025 waxay ku qiyaastay bakhtiyaanshaha maalgelinta $38.5 milyan, iyadoo miisaaniyadda guud ahayd $154.7 milyan; Xafiiska Taageerada QM ee Soomaaliya (UNSOS), oo ah laf-dhabarka saadka, wuxuu isagana la kulmay dhimis $130 milyan. Shir heer-sare ah oo Nuyoork lagu qabtay Sebtembar 2025, xilligii Shirweynaha 80-aad ee Golaha Guud, ayaa Midowka Afrika ku sheegay bakhti-gelin ilaa $180 milyan, ballan-qaadyo cusub oo waaweynna kama soo baxin.

Xaaladda 2026 iyo su'aalaha mustaqbalka

1 Luulyo 2026, Ergada Maraykanka u fadhida Midowka Afrika waxay Guddiga Midowka Afrika u sheegtay in Maraykanku aanu taageerayn sii-socodka UNSOS ka dib 31 Diseembar 2026, in kastoo aanu ka hor-imaanayn cusbooneysiinta xilka AUSSOM laftiisa. Taasi waxay keentay shirweynihii labaad ee degdegga ah ee dalalka ciidan-bixiyaasha, oo Kampala lagu qabtay 31 Luulyo 2026. Bayaankii shirka wuxuu ku baaqay in Golaha Ammaanka fasax siiyo awood taageero-hawlgal midaysan oo joogto ah muddo 18 ilaa 24 bilood, si looga hortago faaruq ammaan inta ciidamada Soomaaliya la dhisayo. Sidoo kale, Qaraarka 2809 wuxuu go'aansaday in Hawlgalka Kala-guurka Caawimaadda QM ee Soomaaliya (UNTMIS) hawlihiisa oo dhan joojiyo 31 Oktoobar 2026.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Dhaqaale-Siyaasadeed Dhaleeceeya

Marka aan AUSSOM ka fiirsanno, waxa muuqda ma aha nabad-doon oo kaliya, ee waa nidaam maalgelin ah oo Soomaaliya ku hayo tiirsanaan joogto. Ammaanka dalka waxaa lagu xidhay sanduuqyo deeq-bixiyeyaal, halkaas oo hal dawlad — Maraykanka — awood u leedahay inay Golaha Ammaanka ka joojiso habka canshuur-qaybsiga ee Qaraarka 2719. Sidaas waxay noqotay: bakhtiyaanshe $38.5 milyan, dhimis $130 milyan oo UNSOS, iyo $180 milyan oo aan la buuxin. Mushaharka $828 bishii ee askari kasta wuxuu muujinaya in hawlgalku noqday suuq shaqo iyo ilo dakhli u dalal ciidan-bixiyaasha, halka Soomaaliya oo lafteedu ay ka maqan tahay miiska go'aanka lacagta. Ilaa maalgelinta ammaanka lagu xidhan yahay dano dibadeed, madax-bannaanida dhabta ah ma dhalanayso; waxa dhalanaya oo kaliya waa deyn iyo cabbir-siyaasadeed dibadeed.

Bayaanka iskuulka

Gargaarka dibadda, nidaamka deynta iyo socodka raasumaalka wuxuu u akhriyaa xiriir xukun-saarid ah. Wuxuu si qaab-dhismeed ah u shakisan yahay dhexdhexaadnimada hay'adaha caalamiga ah. Falanqaynta actor-ka dibadda, danta ayuu ka dhigaa sharraxaadda caadiga ah.

Iskuulka Ammaanka Reer Galbeedka

Su'aasha ugu weyn waa mid fudud: haddii AUSSOM baabba'do 2026, yaa hor istaagaya Al-Shabaab? Ciidamada qaranka Soomaaliya wali ma haystaan awood duulimaad, sahan, saad iyo taageero madfac ah oo ku filan si ay kelidood ku ilaaliyaan xarumaha muhiimka ah. Baaqa Kampala ee 18 ilaa 24 bilood ah waa mid xisaabtan ah — faaruq ammaan ah oo bilo qaadanaya wuxuu ku filan yahay in Al-Shabaab dib u qabsato deegaanno badan, sida ay horay ku dhacday goobo laga baxay xilligii ATMIS. 11,826 waa xad warqad ku qoran; falanqaynta cadadka dhabta ah ee 11,146 ama tirooyinka isku khilaafsan waxay tusaya in dhabta ka hooseyso baahida. Nabad-taageer aan lahayn tiro, saad iyo taakulo cad, waa halis. Mudnaanta waa in la ilaaliyo joogitaanka ilaa awoodda hoose la dhiso.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu hor mariyaa maaraynta khatarta iyo waxtarka militari. Al-Shabaab wuxuu marka hore u arkaa arrin ammaan. Wuxuu inta badan wadaagaa aaminsanaanta qaab-dhismeedka ammaanka reer Galbeedka — taasi waa mowqif, ma aha meel dhexdhexaad ah.

Iskuulka Dheellitirka Hay'adeed

Dhibaatada AUSSOM ma aha ciidan la'aan oo kaliya, ee waa naqshad hay'adeed daciif ah. Hawlgal saddex-marxaladood ah — AMISOM, ATMIS, AUSSOM — oo mar walba lagu beddelo magac cusub laakiin aan lagu beddelin hab-maalgelin la hubo, wuxuu noqonayaa maamul-bedelid aan natiijo lahayn. Marka aan haysanno tiro rasmi ah oo la isku hallayn karo — 11,826 mise 11,146 mise 12,591 — taasi waxay ka warramaysaa daciifnimo xisaabaad iyo warbixin. Isla sidaas, khilaafka Burundi iyo heshiisyada laba-geesoodka ah ee lagu raadinayo 8,000 askari, waxay muujinaysa in nidaamka geynta ciidamada ku salaysan yahay gorgortan siyaasadeed ee ma aha qaab-dhismeed rasmi ah. Waxa loo baahan yahay heshiis maalgelin muddo-dheer ah, cabbiro waxqabad la qiyaasi karo, iyo wareejin mas'uuliyad ku salaysan awood la tijaabiyay — ee ma aha taariikh siyaasadeed sida 2029.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu wax ka qoraa muraayadda awoodda dawladda iyo sii socodka hay'adaha. Waxa uu actors u arkaa dad xisaab-ku-socda, ma aha kuwo lagu tilmaamo eray qiimeyn ah. Wuxuu ka rajo badan yahay iskuulada kale in xal hay'adeed la gaadhi karo — taasi waa aaminsanaan hore, ma aha natiijo cilmiyeed.

Ilaha

  1. ACommuniqué of the 1225th Meeting of the Peace and Security Council held on 1 August 2024, on Consideration of the Concept of Operations of AU-Led Mission in Somalia post-ATMISAfrican Union Peace and Security Department
  2. ASecurity Council Resolutions (UNSOS)United Nations Support Office in Somalia
  3. CAs US funding cut for AU mission looms, Somalia faces reckoning it isn't ready forMada Masr
  4. BWill the possible end of the AU Mission in Somalia open new opportunities for peace?Amani Africa
  5. ASecurity Council Re-Authorizes African Union Support, Stabilization Mission in Somalia, Adopting Resolution 2809 (2025)United Nations Meetings Coverage
  6. AUN / Somalia Resolution Vote (Resolution 2767)UNifeed / UN Media
  7. BDawn or doom? The new AU mission in Somalia and the fight for stabilityEuropean Union Institute for Security Studiesjihayn: EU
    Hay'ad cilmi-baaris oo Midowka Yurub ka tirsan; aragti taageero-siyaasadeed ee EU.
  8. ACommunique of the Extra-Ordinary Summit of the Troop Contributing Countries to AUSSOM and the Federal Government of SomaliaIGAD
  9. BUpdate on the situation in Somalia and AUSSOM operationsAmani Africa
  10. CAfrican Union questions future of Somalia peace mission as AUSSOM funding crisis deepensSomali Guardian
  11. AExplanation of Vote Following the Adoption of a UN Security Council Resolution Renewing the Mandate of AUSSOMUnited States Mission to the United Nationsjihayn: US
    Aragti rasmi ah ee Maraykanka oo ka soo horjeeday habka isku-dhafan ee maalgelinta.
  12. BAU's Somalia peace mission cannot deliver on funding pledges aloneInstitute for Security Studies
  13. BSomalia: Closed Consultations on the AU Support and Stabilization Mission in Somalia (AUSSOM)Security Council Report
  14. BWith AUSSOM's Funding Challenges Here to Stay, What Are the Options for the Mission's Future in Somalia?International Peace Institute Global Observatory
  15. CSomalia: Major Dispute Erupts Over $180 Million Funding Gap for African Union Mission in Somalia (AUSSOM)allAfrica
  16. CKampala summit fails to secure Somalia's AUSSOM futureSomali Guardian
  17. BWith no viable collective plan emerging from the AU and Kampala summit, it falls on each AUSSOM TCC to plan for saving itself individuallyAmani Africa
  18. CUganda: AUSSOM Troop-Contributing Nations Seek UN Extension for Somalia Mission At Kampala SummitallAfrica
Qeybaha:680 eray · 18 ilo · 3 aragtiyo kala duwan