Heed

Heed (magaca cilmiga: Hordeum vulgare) waa dalag hadhuudheed ka tirsan qoyska cawska (Poaceae). Waa mid ka mid ah dalagyada ugu horreeya ee dadku beeran, waxaana asalkiisu ka soo jeedaa gobolka Bariga Dhexe iyo Bulaanka Barwaaqada leh (Fertile Crescent). Maanta waxaa lagu beeraa qaybo badan oo adduunka ka mid ah, gaar ahaan meelaha qabow ama qalalan ee sanadka roobku ku yar yahay.

Heedka waxaa loo isticmaalaa saddex dariiqo oo waaweyn: cunto dad, cunto xoolo (badanaa cuntada xoolaha ayaa qayb weyn ka ah wax-soo-saarka), iyo warshadaha cabitaanka sida biirka iyo wisikiga oo loogu isticmaalo shiididda (malting). Sida caanka ah, waxaa lagu qeexaa afkiisa (spike) oo leh xudduno dhaadheer oo laga yiraahdo awns.

Sifooyinka dhirta

Heedku waa dhir sannad-guuro ah (annual), oo caadi ahaan gaadha dherer u dhexeeya nus mitir illaa hal mitir. Waxay yeelataa jirid madhan (culm), caleemo dhaadheer, iyo afka miraha oo saf-saf u dhigan. Nooca ugu badan waxaa loo kala saaraa laba qaybood: heed lix-saf ah (six-row) iyo heed laba-saf ah (two-row), taasoo ku xiran inta miro ah ee saf kasta ku dhaqan tahay. Nooca laba-saf ah badanaa waxaa loo isticmaalaa biirka, halka lix-safka badanaa xoolaha loo geeyo.

Beerashada iyo deegaanka

Heedku wuxuu leeyahay awood uu ugu adkeysto cusbo-badnaanta ciidda iyo abaarta marka la barbardhigo qamadiga. Sidoo kale wuxuu si dhakhso ah u bislaadaa, taas oo ka dhigaysa mid ku habboon gobollada xilliga koritaanku gaaban yahay, sida buuraha sarsare iyo meelaha waqooyi fog. Sababtaas awgeed, gobollo badan oo aan qamadi ku baxsanayn ayaa heedka ku tiirsan yihiin.

Isticmaalka iyo nafaqada

Miraha heedka waxay ka kooban yihiin isirro nafaqo (carbohydrate) badan, borotiin dhexdhexaad ah, iyo fiber sida beta-glucan oo lagu xiriiriyo hoos u dhigidda kolestaroolka. Cuntada dadka waxaa lagu diyaariyaa daqiiq, maraq iyo bur, halka warshadaha cabitaanka miraha marka hore la biyeeyo, la soo bixiyo (germination), kadibna la qalajiyo si loo helo malt oo enzyme-yadiisu sonkorta ka soo saaraan istaarijka.