Heerka 5 ee curiye
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Heerka (kooxda) 5aad waa tiirka shanaad ee shaxda xilliyada (periodic table), oo ka kooban curiyeyaasha vanadium (V), niobium (Nb), tantalum (Ta) iyo dubnium (Db). Dhammaan waa biraha kala-guurka (transition metals), taas oo micnaheedu yahay in elektaroonnadooda shaqeeya ay ku jiraan qolof d-ga oo aan buuxin. Lambarka kooxda wuxuu la xiriira in curiyeyaashan ay lahaan karaan shan elektaroon oo ku howlgala isku-xirka kiimikada, sidaas darteed heerka oksideyshan +5 waa mid caadi ah oo deggan.
Vanadium, niobium iyo tantalum waa biro adag, dhalaalidda kulaylkooda sarreeya, oo iska caabbiya daxalka sababtoo ah waxay samaystaan qolof oksaydh ah oo ilaaliya dusha sare. Dubnium waa curiye macmal ah (synthetic), radioactive, oo lab-gareysan; ma laha ku dhufasho dabiici ah oo dhulka ka la helo, isla markaana nolol-gaabnidiisa ayaa xaddidaysa in kiimikadiisa la baaro.
Sifooyinka guud
Marka hore laga socdo vanadium ilaa tantalum, cufnaanta (density) way kordheysaa si weyn — tantalum wuxuu ka aad culus yahay vanadium. Tantalum iyo niobium waa kuwo isku dhow xoogaa cabbir ahaan iyo dabeecad kiimiko ahaan, taasna waxay ka dhigan tahay in dabiicadda lagu helo isku-dhafan (tusaale ahaan macdanta columbite-tantalite), oo kala-soocidoodu adag tahay. Vanadium wuxuu leeyahay heerar oksideyshan badan (+2, +3, +4, +5), midkiiba midab kala duwan xalka biyaha, sifo caan ku ah kiimikada isbeddellada.
Isticmaalka
Vanadium inta badan waxaa loo isticmaalaa isku-dhaf birta (steel alloys) si loo kordhiyo xoogga iyo adkeysiga; sidoo kale oksaydhkiisa waxaa loo isticmaalaa catalyst-ka warshadeed. Niobium waxaa lagu daraa birta xoog-sare leh (HSLA steel) iyo isku-dhafyada superconductor-ka, gaar ahaan waayirrada birlabta xooggan. Tantalum waxaa loo adeegsadaa capacitor-yada qalabka elektaroonigga ah, sababtoo ah awoodda oksaydhkiisa iyo joogtaynta uu leeyahay, iyo weliba qalabka caafimaadka la geliyo jidhka, maadaama uu la jaanqaadi karo unugyada jidhka.
Dubnium
Dubnium waa curiyaha 105aad. Waxaa lagu soo saaray lab-gareyn nukliyeer ah oo lagu garaacayo curiyeyaal culus. Magacaas wuxuu la xiriira Dubna, oo ah goob cilmi-baaris nukliyeer ah. Sababta oo ah tiro yar oo atam ah oo si dhib ku samaysma, aqoonta kiimikadiisa waxay inta badan ku salaysan tahay saadaal iyo tijaabo aad u yaryar; hase yeeshee waxaa la filayaa inuu la mid noqdo tantalum qaar ka mid ah dabeecadaha.