Heerka 6 ee curiye
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Heerka 6 ee curiye (period 6) waa safka lixaad ee toosan ee shaxda xeerbeegga curiyeyaasha (periodic table). Curiyeyaasha safkan waxay wadaagaan in elektarooniyadooda ugu sarreeya la buuxiyo heerka lixaad ee shaanshada elektaroonigga. Safkan wuxuu ka bilaabmaa caesium, kaas oo ah bir alkali ah, wuxuuna ku dhammaadaa radon, oo ah gaas dabiici ah oo shucur-bixiya (radioactive).
Heerka 6 waa kii ugu horreeya oo lehna 32 curiye, taas oo ka dhigan inuu ka dheer yahay heerarka 4 iyo 5 ee mid walba leh 18 curiye. Sababta dheeraadka ah waa in heerkan lagu buuxiyo qolalka f-ka (4f), taas oo keentay koox curiyeyaal loo yaqaan lanthanoidyada. Sababtoo ah shaxda caadiga ah aad bay u ballaadhin lahayd, lanthanoidyada waxaa badanaa hoos loo qoraa saf gooni ah.
Qaybaha curiyeyaasha
Safka waxaa lagu kala saaraa qolalka elektaroonigga la buuxinayo. Caesium iyo barium waxay ku jiraan qaybta s-ka, midi waa bir alkali, kan kalena bir alkali-dhul ah. Ka dib waxaa yimaada lanthanum iyo lanthanoidyada (curiyeyaasha 4f). Ka dibna waxaa jira birihii kala-guurka ah ee 5d, sida hafnium, tantalum, tungsten, rhenium, osmium, iridium, platinum, dahab iyo meecury. Ugu dambeyntii waxaa yimaada qaybta p-ka: thallium, lead, bismuth, polonium, astatine iyo radon.
Sifooyinka guud
Curiyeyaasha heerka 6 waxay leeyihiin atamyo waaweyn iyo culeys atamiga sarreeya marka la barbar dhigo safafka kore. Isbeddel muhiim ah waa 'is-cufnaanta lanthanoidga' (lanthanide contraction): buuxinta qolalka 4f waxay keentaa in radiyaska atamyada ka yaraado inta la filayo, taas oo ka dhigaysa in birihii 5d ay sifooyin ku dhow yihiin kuwii 4d. Sidoo kale saameynta xawaaraha (relativistic effects) waxay saameyn ku yeelataa sifooyinka dahabka, meecury iyo lead.
Shucur-bixinta
Inta badan curiyeyaasha safkan waxay leeyihiin isotoobyo deggan, laakiin dhammaadka safka waxaa ka bilaabmaa shucur-bixin joogto ah. Polonium, astatine iyo radon dhammaantood waa shucur-bixiyayaal, oo lagu helaa oo keliya tiro yar oo dabiici ah oo ka soo baxda kala-jabka uranium iyo thorium. Bismuth muddo dheer waxaa loo tiriyey mid deggan, laakiin waxaa lagu ogaaday inuu leeyahay kala-jab aad u gaabis ah.