Heeso Soomaali
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Heeso Soomaali waa dhammaan hab-sameynta heesaha ee ku dhisan luuqda, laxanka iyo ereyada Af-Soomaaliga. Waxay ku salaysan yihiin dhaqan afka lagu kala qaado (dhaqan hadal ah), oo suugaanta iyo muusiga ay isku dhegan yihiin: ereyga hees waxaa lagu qiimeeyaa halabuurka, sarbeebta iyo tixraaca bulshada, sidoo kale luuqda heesaaga.
Heesaha waxaa loo kala saaraa laba dhinac oo waaweyn: heeso dhaqameed oo ku xiran shaqo iyo munaasabado (aroos, dhaqasho xoolo, biyo-dhaan, ciyaaro), iyo heeso casri ah oo qarnigii 20-aad ka dhashay markii aaladaha muusiga iyo raadiyaha la isticmaalay. Labada dhinac isku sii dhex maray, maadaama laxanno dhaqameed badan loo beddelay hab band (koox muusik) ah.
Nuucyada dhaqameed
Waxaa jira nuucyo magac gaar ah leh oo lala xiriirin gobollo iyo shaqooyin. Tusaale, dhaanto iyo ciyaaro kale oo lug-garaac iyo gabay-hees isku dhafan yihiin ayaa caan ku ah gobollada Waqooyi iyo Galbeed. Buraanbur waa hab suugaan iyo hees oo dumarku qaataan, badanaa munaasabadaha aroosku. Sidoo kale waxaa jira heeso hoobey iyo heeso shaqo oo lala qaato dhaqashada xoolaha, hawlaha beeraha iyo badmaaxnimada. Nuucyada saldhig u ah waa qaafiyad, wax-ku-celis iyo kala-jawaab (heesaha kooxda iyo hoggaamiye).
Aaladaha muusiga
Dhaqan ahaan, heesaha badanaa waxaa lagu taageeray sacab, lug-garaac iyo durbaan, halka codku uu udub-dhexaad ahaa. Qarnigii 20-aad waxaa la soo galay kaman (oud), muusigga xargaha, biyaano, saxafoon, gitaar iyo durbaanno casri ah. Kooxaha muusigga rasmiga ah, oo ay ka mid ahaayeen kooxo dhaqan iyo kuwo dawlad iyo raadiyo la xiriira, waxay abuureen laxan Soomaaliyeed oo aalado kala duwan lagu ciyaaro.
Heesaha casriga iyo riwaayadaha
Bartamihii qarnigii 20-aad, heesaha badan waxay ka soo baxeen riwaayado (masraxyo) iyo barnaamijyo raadiyo ah. Riwaayaddu waxay siisay heesaha sheeko, jilayaal iyo faafitaan. Mowduucyada waaweyn waxaa ka mid ah jacayl, xanuun iyo kala tegid, dalka iyo wadaninimo, iyo faallo bulsho. Xilligii xornimo-doonka iyo sannadihii ka dambeeyay, heesaha waxaa loo isticmaalay dhiiri-gelin siyaasadeed iyo faafinta fikrado wadajir.
Faafitaan iyo xaaladda maanta
Ka dib burburkii dawladda dhexe 1991-kii, xarumaha muusigga rasmiga ah way yaraadeen, halka fanka uu u guuray qurbaha iyo goobo cusub; cajaladihii hore qaar waa lumeen, qaarna waxay ku sii jiraan ururin gaar loo leeyahay. Sannadihii dambe internetka, telefoonka casriga iyo mareegaha muuqaalka ayaa noqday habka ugu weyn ee heesaha lagu faafiyo, waxaana la sameeyay dadaal loogu celiyo diiwaanadii hore hab dhijitaal ah.