Hilib

Hilib (waxaa sidoo kale loo yaqaan jiidh) waa cunto ka kooban muruqyada iyo xubnaha xayawaanka, oo dadku ay cunaan tan iyo waagii hore. Waxaa inta badan laga helaa xoolaha la dhaqdo sida geela, lo'da, ariga, adhiga iyo digaagga, sidoo kale ugaadha iyo shimbiraha. Kalluunka iyo xayawaanka badda mararka qaar si gaar ah ayaa loo kala saaraa, waxaana loo yaqaan hilibka kalluunka.

Hilibku wuxuu isugu jiraa borotiin, dufan, biyo iyo macdano sida birta iyo zinc-ga, iyo fitamiin B. Qaddarka dufanka iyo dhadhanku wuxuu ku xidhan yahay nooca xayawaanka, da'diisa, waxa la quudiyay iyo qaybta jidhka ee laga soo qaaday.

Qaybaha hilibka

Hilibka waxaa caadi ahaan loo kala saaraa muruq, xubno-gudaha (beerka, kelyaha, wadnaha, calool) iyo lafo leh hilib. Kuwa xoolaha gowraca ayaa jidhka u kala jaraya qaybo caan ah — laabta, feeraha, bawdada, garabka iyo qoorta — mid walbana waxay ku habboon tahay hab karin gaar ah. Qaybaha sida bawdada oo dhaqdhaqaaq badan leh waxay u baahan yihiin karin dheer, halka feeraha iyo qaybaha jilicsan si degdeg ah loo dubi karo.

Diyaarinta iyo kaydinta

Hilibka waxaa lagu diyaariyaa dub, karin, shiil ama qiimbo. Kuleylku wuxuu beddelaa borotiinnada, wuxuuna dila jeermiska keeni kara cudurro cunto. Kaydinta waxaa loo isticmaalaa qaboojin, barafeyn, cusbeyn, qalajin iyo qiiq-marin. Soomaalida dhexdeeda, muqmad (oodkac) — hilib yar yar loo jaray oo lagu shiilay subag oo la kaydiyo — waa hab caan ah oo hilibka muddo dheer lagu ilaaliyo iyada oo aan qaboojin loo baahnayn.

Dhaqan iyo diin

Sharciyada diinta ayaa go'aamiya waxa la cuni karo. Islaamka iyo Yuhuudda waxay mamnuucaan hilibka doofaarka, waxayna u baahan yihiin gowrac hab gaar ah leh (xalaal ama kosher). Qaar ka mid ah dadka Hindiya ee Hinduuga ah ma cunaan hilibka lo'da. Dadka qaar, oo loo yaqaan cunto-caleen (vegetarian), gebi ahaanba way ka fogaadaan hilibka sababo caafimaad, deegaan ama akhlaaq.

Dhaqaale iyo deegaan

Xoolo-dhaqashada iyo ganacsiga hilibka waa laf-dhabarta dhaqaalaha dalal badan, Soomaaliyana waxay ka mid tahay meelaha ugu waaweyn ee xoolo nool iyo hilib u dhoofiya suuqyada Khaliijka. Wax-soo-saarka hilibku wuxuu isticmaalaa dhul, biyo iyo cunto xoolaad badan, waxaana laga doodaa saamaynta uu ku leeyahay isbeddelka cimilada iyo isticmaalka dhulka daaqa.