Hiraqla

Hiraqla (Giriigga: Herakleios; Ingiriisi: Heraclius) wuxuu ahaa boqorkii Boqortooyada Byzantine (Rooma Bari) ee xukumay laga bilaabo sannadkii 610-kii ilaa geeridiisa 641-kii. Waa magaca Suugaanta Carabiga iyo taariikhda Islaamka lagu yaqaan 'Hiraqla', maadaama uu ahaa hoggaamiyaha Ruum ee xilligii nebi Muxammad.

Xukunkiisa waxaa lagu tilmaamaa laba wajiyood oo kala duwan: horta dagaal dheer oo uu la galay Boqortooyada Saasaaniyiinta ee Faaris, kaas oo ku dhammaaday inuu dhulalkii lumay dib u qabsado; kadibna khasaare degdeg ah oo ka yimid ciidammada Muslimiinta ee ka soo baxay Jaziiradda Carabta.

Ku soo baxa xukunka

Hiraqla wuxuu ka soo jeeday qoys asal ahaan ka soo jeeda Armeniya oo degganaa Gobolka Afrika ee Carthage, halkaas oo aabbihiis uu taliye ka ahaa. Sannadkii 610 wuxuu maraakiib ku qaaday Constantinople, isagoo ka fogeeyay talada boqorkii hore ee Phocas. Markuu xukunka la wareegay, boqortooyadu waxay ku jirtay xaalad dagaal iyo dhaqaale liidata.

Dagaalkii Faaris

Ciidammada Saasaaniyiinta ayaa qabsaday Suuriya, Falastiin iyo Masar, waxayna ka qaadeen Qudus astaan diimeed oo Masiixiyiintu si weyn u qiimeeyaan. Hiraqla wuxuu dib u habeeyay ciidanka, kaydka kaniisadahana wuxuu u adeegsaday maalgelinta olalaha. Sannadihii 620-meeyadii dambe wuxuu duullaan ku qaaday dhulka Faaris ee bariga, taasoo keentay burbur siyaasadeed gudaha Saasaaniyiinta iyo heshiis dib loogu celiyay gobolladii la qabsaday.

Xiriirka Islaamka

Ilo Islaami ah waxay sheegaan in nebi Muxammad uu warqad u diray Hiraqla isagoo ugu yeeraya Islaamka. Sheeko caan ku ah kutubta Xadiiska ayaa sharraxda wada-hadal uu Hiraqla la yeeshay Abuu Sufyaan oo ku saabsanaa xaaladda nebiga. Taariikhyahannada casriga ahi way ku kala aragti duwan yihiin heerka taariikhiga ah ee faahfaahinta sheekooyinkaas.

Lumista Shaam iyo Masar

Dabayaaqadii xukunkiisa, ciidammada Muslimiinta ayaa gacanta ku dhigay Shaam kadib dagaallo isku xigxigay, oo ugu weyn Yarmuuk. Masar sidoo kale gacantii Byzantine way ka baxday muddo yar kadib. Hiraqla wuxuu ciidankiisa dib ugu noqday xadka Anatolia, halkaas oo qaab difaac ah loo dhisay. Wuxuu dhintay 641, isagoo ka tegey boqortooyo aad uga yar tii uu hore u hayay.

Isbeddello maamul iyo diin

Hiraqla wuxuu Giriigga ka dhigay luqadda rasmiga ah ee maamulka, halkii Laatiinka, wuxuuna qaatay cinwaanka 'Basileus'. Wuxuu sidoo kale taageeray fikrado diimeed oo lagu doonayay in lagu dhexdhexaadiyo khilaafka Kaniisadaha Bariga, laakiin ma helin aqbalaad ballaadhan.