Hirka labaad ee eex-haweeneed
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
45 luqadood
Hirka labaad ee eex-haweeneed (Ingiriisi: Second-wave feminism) waa xilli dhaqdhaqaaq oo bilaabmay ilaa 1960-meeyadii, kuna fiday Maraykanka, Yurub iyo meelo kale. Ereyga "hir" (wave) waxaa loo isticmaalaa in lagu kala saaro xilliyada dhaqdhaqaaqa haweenka: hirka koowaad wuxuu diirada saaray xuquuqda sharciga iyo codbixinta, halka hirka labaadna uu balaariyay su'aalaha ilaa nolosha qoyska, shaqada, jinsiga iyo dhaqanka.
Halkii dhaqdhaqaaqii hore uu ku ekaan lahaa xaqa codbixinta iyo hantida, hirka labaad wuxuu ku doodayay in sinnaan sharci ah oo keliya aan ku filnayn. Waxaa la soo bandhigay fikradda ah in kala-sooca ku salaysan jinsiga uu ku dhex jiro qaab-dhismeedka guud ee bulshada — waxbarashada, warbaahinta, shaqada iyo xiriirka guriga. Hal-ku-dhigga "waxa shakhsi ah waa siyaasad" (the personal is political) ayaa muujiyay fikirkaas.
Asalka iyo xilliga
Bilowgiisu wuxuu la xiriiraa xaaladihii dib-u-dhiska Dagaalkii Labaad ee Adduunka ka dib, markaas oo haween badan oo shaqooyin galay xilligii dagaalka lagu celiyay hawlaha guriga. Buugga Betty Friedan ee "The Feminine Mystique" (1963) ayaa loo tixgeliyaa mid muhiim u ah kicinta doodda Maraykanka. Fransiiska, qoraalkii Simone de Beauvoir ee "Le Deuxième Sexe" (1949) ayaa aasaas fikradeed u noqday.
Mowduucyada ugu waaweyn
Waxaa ka mid ahaa: sinnaanta mushaharka iyo fursadaha shaqada, xaqa haweenka ee ku saabsan caafimaadka taranka iyo qorshaynta qoyska, sharciyada furniinka iyo guurka, rabshadaha guriga iyo kufsiga, iyo sida warbaahintu u sawirto haweenka. Waxaa sidoo kale la abuuray hay'ado iyo kooxo xaqa u doodaya, iyo kulamo yaryar oo la yiraahdo "wacyi-kicin kooxeed" oo dumarku khibradahooda ku wadaagaan.
Kala-duwanaanta hoos-tegayaasha
Dhaqdhaqaaqu ma ahayn mid mid ah. Waxaa jiray dhinac dib-u-habeyn (liberal) oo damacsanaa isbeddel sharci iyo siyaasadeed dhexdiisa hay'adaha jira, dhinac xagjir ah (radical) oo ku dooday in la beddelo qaab-dhismeedka aasaasiga ah, iyo dhinacyo hantiwadaag ah oo isku xiray dhibaatada dabaqadaha shaqaalaha. Dood kale oo dheer waxay ku saabsanayd baahsanaanta ereyga "haween" — dad badan oo ka soo jeeda bulshooyin midab-madow ah iyo waddamada koonfurta ayaa ku dooday in dhaqdhaqaaqu inta badan matalayay khibradda haweenka caddaanka ah ee dabaqadda dhexe.
Dhaxalka
Isbeddellada sharciyeed ee shaqada, waxbarashada iyo qoyska ee waddamo badan lagu sameeyay 1960-meeyadii ilaa 1980-meeyadii waxaa badanaa lala xiriiriyaa doodihii xilligan. Ilaa 1990-meeyadii, naqdinta gudaha ee ku saabsan kala-duwanaanta iyo isku-dhafka kala-soocyada (intersectionality) waxay gacan ka geysatay soo bixida waxa loo yaqaan hirka saddexaad.