Hoombaro

Hoombaro (Ingiriisi: dolphin) waa naasley badeed oo ka tirsan koox weyn oo la yiraahdo cetaceans, taasoo ay ku jiraan sidoo kale nibiriga iyo porpoise-ka. Inta badan noocyada hoombarada waxay ka tirsan yihiin qoyska Delphinidae ee badaha, laakiin waxaa jira noocyo webiyada ku nool sida kuwa Amazon iyo Ganges.

Hoombaradu waa xayawaan neefsada hawada sambabbada, oo dhalmadu tahay mid ilmo nool ah ay dhasho, ilmahana caano ku nuujiso. Sidaas darteed ma aha kalluun, in kastoo qaabkoodu u eg yahay. Waxay ku nool yihiin badaha diiran iyo kuwa kulaylaha ah adduunka oo dhan.

Jirka iyo qaab-dhismeedka

Jirku waa mid dheellitiran oo dhalaalaya si biyaha loogu dhex socdo si fudud. Waxay leeyihiin baalal hor ah oo loo beddelay lug-baabuur (flippers), baal dhabar ah oo badanaa toosan, iyo dabo jiifsan oo kor iyo hoos u dhaqaaqda. Godka neefta (blowhole) ayaa madaxa saaran, waana halka ay hawada ka qaataan marka ay dusha soo baxaan. Cabbirku wuu kala duwan yahay: qaar waa in ka yar laba mitir, halka orca-du ay gaari karto dhowr mitir oo dheeri ah.

Codadka iyo echolocation

Hoombaradu waxay isticmaalaan echolocation: waxay diraan cod dhawaaq ah, kadibna dhegeystaan sanqadhaha ka soo noqda si ay u ogaadaan meesha, cabbirka iyo dhaqdhaqaaqa waxyaalaha ku hareeraysan. Habkan ayaa u suurta geliya inay ugaadhsadaan biyo mugdi ah. Waxay sidoo kale isticmaalaan foodhi iyo dhawaaqyo kala duwan si ay isugu xiriiraan kooxda dhexdeeda; noocyada qaarkood shakhsi kastaa wuxuu leeyahay foodhi u gaar ah oo loo isticmaalo aqoonsi.

Dhaqanka bulshada

Hoombaradu waxay ku noolaadaan kooxo (pods) oo tirodoodu ka duwan tahay dhowr shakhsi ilaa boqollaal. Waxaa laga diiwaan geliyay dabeecado wada-shaqeyn ah oo lagu kaxeeyo kalluunka, iyo dhaqamo la baro oo laga bartay xubnaha kale ee kooxda. Cuntadu waxay badanaa ka kooban tahay kalluun iyo squid; orca-da waxay sidoo kale ugaadhsataa naasleyda badda.

Halista iyo ilaalinta

Khataraha ugu waaweyn waxaa ka mid ah in shabagyada kalluumeysiga ay si aan ula kac ahayn ku qabtaan (bycatch), wasakhaynta biyaha, buuq badeed oo carqaladeeya echolocation-ka, iyo isbeddelka deegaanka. Noocyada webiyada ku nool ayaa si gaar ah u nugul, maadaama biyo-xireennada iyo wasakhda ay yareeyeen deegaankooda. Heerarka halista way ku kala duwan yihiin nooc kasta.