Horgale (Fiisikis)

Horgale (Ingiriisi: prefix) waa astaan gaaban lagu darsado magaca ama calaamadda halbeeg cabbir ah si loo muujiyo in halbeegga lagu dhufto tiro gaar ah oo tobanle ah. Tusaale, "kilo" waxay muujinaysaa 1 000, sidaas darteed kiilogaraam waa 1 000 garaam. Nidaamka Caalamiga ah ee Halbeegyada (SI) waxaa ku jira liis rasmi ah oo horgalayaal ah, mid walbana wuxuu leeyahay magac iyo calaamad hal ama laba xaraf ah.

Ujeeddada horgalayaasha waa in laga hortago in la qoro tirooyin dhaadheer oo eber badan leh. Meesha lagu qoro 0.000 000 001 mitir, waxaa la qori karaa 1 naanomitir. Sidoo kale, meesha lagu qoro 2 000 000 000 harqal (hertz), waxaa la qori karaa 2 gigaharqal.

Horgalayaasha kordhiya

Horgalayaasha muujiya dhufasho ka weyn 1 waxaa ka mid ah: deka (da, 10¹), hekto (h, 10²), kilo (k, 10³), mega (M, 10⁶), giga (G, 10⁹), tera (T, 10¹²), peta (P, 10¹⁵), eksa (E, 10¹⁸), zeta (Z, 10²¹) iyo yota (Y, 10²⁴). Waxaa la ogaadaa in laga bilaabo mega, calaamadaha lagu qoro xaraf weyn, halka kilo iyo kuwa ka yaryar lagu qoro xaraf yar.

Horgalayaasha yareeya

Dhinaca kale waxaa jira horgalayaal muujiya qaybsanaan: desi (d, 10⁻¹), senti (c, 10⁻²), mili (m, 10⁻³), maykro (µ, 10⁻⁶), naano (n, 10⁻⁹), biiko (p, 10⁻¹²), femto (f, 10⁻¹⁵), ato (a, 10⁻¹⁸), zepto (z, 10⁻²¹) iyo yokto (y, 10⁻²⁴). Calaamadda maykro waa xarafka Giriigga ah µ (mu).

Kordhinta liiska

Sannadkii 2022, shirkii guud ee culeys iyo cabbirro (CGPM) wuxuu ku daray afar horgale cusub: rona (R, 10²⁷) iyo keta (Q, 10³⁰) dhinaca kordhinta, iyo ronto (r, 10⁻²⁷) iyo kekto (q, 10⁻³⁰) dhinaca yareynta. Sababta lagu sheegay waxay ahayd baahida xogta kombuyuutarka iyo sayniska oo tirooyin aad u waaweyn u baahan yahay magacyo.

Xeerar isticmaalka

Hal horgale oo keliya ayaa la isticmaalaa halbeeg kasta; ma la isku dul saaro (tusaale, ma jirto "kilokilo"). Marka horgale lala isticmaalo halbeeg, wax kasta oo intaas ah wuxuu noqonayaa hal halbeeg, sidaas darteed (km)² waa mitir laba jibbaaran oo miliyan ah, ee ma aha kilo oo lagu dhufto mitir laba jibbaaran. Kiilogaraamku wuxuu leeyahay xaalad gaar ah: waa halbeegga aasaasiga ah ee cufka, in kastoo magaciisu horgale ku jiro, taas oo ka dhigan in horgalayaal kale lagu darsado garaamka (tusaale, milligaraam).

Horgalayaasha laba-labaysan

Farsamada kombuyuutarka, horgalayaasha SI mararka qaar si khaldan loo isticmaalay in lagu muujiyo awoodda 2 (tusaale kilobyte oo loola jeedo 1 024 bayt). Si loo kala saaro, nidaamka IEC waxaa lagu soo bandhigay horgalayaal kala duwan sida kibi (Ki, 2¹⁰), mebi (Mi, 2²⁰) iyo gibi (Gi, 2³⁰).