Hurdo

Hurdo waa xaalad dabiici ah oo soo noqnoqota, taas oo ay ku yaraato falcelinta xayndaabka bannaanka, dhaqdhaqaaqa muruqyada iyo miyir-qabashada caadiga ah. Waxay ka duwan tahay suuxdin (coma) ama xanuun-baabbi'in (anesthesia) sababtoo ah qofka hurda si fudud waa la soo toosin karaa. Waxay ka muuqataa bini'aadamka, xayawaanka naaska-nuuga, shimbiraha iyo noolaha kale ee badan.

Hurdada waxay maamulaan laba habsocod isku dheelitiran: mid ah baahida hurdo ee kororta inta uu qofku soo jeedo, iyo mid ah saacadda gudaha ee jirka (circadian) oo la xidhiidha iftiinka iyo mugdiga. Maskaxda waxay meel ku leedahay hypothalamus oo isha u ah wakhti-hagaajinta, halka hormoonka melatonin uu ku badan yahay habeenkii.

Marxaladaha hurdada

Hurdada waxaa loo kala saaraa laba nooc oo waaweyn: hurdo REM (indho-dhaqdhaqaaq degdeg ah) iyo hurdo aan REM ahayn. Hurdada aan REM ahayn waxay leedahay marxalado kala duwan, laga bilaabo hurdo fudud ilaa hurdo qoto-dheer oo mawjadaha maskaxda ay ku gaabis yihiin. Marxaladda REM waxay la xidhiidhaa riyada oo aad u muuqata, iyo yaraanta u dhaqaaqidda muruqyada dhabarka. Habeenkii waxaa la maraa wareegyo isku xigxiga oo mid kastaa qiyaastii saacad iyo bar socdo; wareegyada dambe REM way ku dheeraataa.

Shaqooyinka la aaminsan yahay

Cilmi-baarisyada waxay hurdada ku xidhaan xasilinta xusuusta, kaabidda tamarta unugyada, koritaanka jirka carruurta, iyo hawlgalka difaaca jirka. Sidoo kale waxaa la sheegay in inta la hurdo maskaxda ay nadiifiso qashinka kiimikaad ee maalintii uruuray. Hurdo la'aan joogto ah waxay saameyn ku yeelataa xusuusta, feejignaanta, niyadda iyo cadaadiska dhiigga.

Baahida wakhtiga hurdada

Tirada saacadaha loo baahan yahay way ku kala duwan tahay da'da. Dhallaanka waxay hurdaan saacado aad u badan oo maalinta oo dhan u qaybsan, halka dadka waaweyn badanaa ay u baahan yihiin qiyaastii todobo ilaa sagaal saacadood habeenkii. Waayeelka hurdadooda badanaa way jajaban tahay, waxayna kicitaanka habeenkii ku bataa.

Cudurrada hurdada

Waxaa jira xanuunno badan oo hurdada saameeya. Insomnia waa dhib ku yimaadda hurdo-galidda ama hurdo-sii-wadidda. Apnea-da hurdada waa mar-marka neefta ay habeenkii istaagto muddo gaaban, taas oo hurdada kala jajabisa. Narcolepsy waa hurdo-degdeg ah oo maalinta qofka ku dhaca. Waxaa kale oo ka mid ah lulmo-socod (sleepwalking) iyo cabsi-habeenkii.

Dhaqan iyo taariikh

Bulshooyinka kala duwan waxay hurdada u habeeyeen siyaabo kala geddisan; tusaale, hurdada duhurnimo (sida siesta) waxay caado ah meelo badan oo kulaylaha ah. Diinta Islaamka waxaa ku jira tilmaamo ku saabsan hurdada iyo salaadaha wakhtiyada, sida hurdo hore iyo toosista habeen-dambe. Isticmaalka iftiinka koronto iyo shaashadaha waxaa lala xidhiidhiyaa isbeddel ku yimid wakhtiyada hurdada dunida casriga ah.