Huruud

Huruud (Curcuma longa) waa geed yar oo ka soo baxa qoyska qorfaha/sinjibiilka (Zingiberaceae). Qaybta laga faa'iidaysto waa xididka-caarada (rhizome) oo dhulka hoostiisa fidsan yahay. Xididka marka la karkariyo, la qalajiyo oo la shiido, wuxuu bixiyaa budo midabkeedu jaalle-guduud ah, oo caan ku ah dhadhan yar oo qaraar-udgoon ah.

Huruudka aad loogu isticmaalo cunto-karinta Aasiya, gaar ahaan Hindiya iyo Bariga Aasiya, wuxuuna qayb ka yahay isku-darka xawaashka (curry powder). Soomaalida iyo dalalka Gacanka waxay huruudka ku daraan bariis, hilib iyo maraq si uu midab jaalle u yeesho. Waxa kaloo loo isticmaalay midabaynta dharka iyo dhaqanka dawooyinka hidde ah.

Sifooyinka geedka iyo beeridda

Huruudku waa geed sannad-badan oo caleemo waaweyn dheer leh, laakiin badanaa sanad walba dib loo beero. Wuxuu u baahan yahay heer kulul-qoyan, roob wanaagsan iyo carro dheecaanka ka gudubto. Beeridda waxay ku bilaabataa in qaybo ka xididka la duugo; ka dib dhowr bilood, xididdada waa la soo saaraa, la karkariyaa oo qorraxda lagu qalajiyaa.

Curcumin iyo midabka

Midabka jaalaha ah wuxuu ka yimaadaa kooxda kiimikada loo yaqaan curcuminoids, oo curcumin ugu badan yahay. Curcumin si fudud kuma milmo biyaha, laakiin wuu milmaa saliidda iyo aalkolada — sababta loo doorbido in huruudka lagu dubo saliid. Midabkiisu wuxuu isbeddelaa marka heerka asiidhka (pH) beddelmo, taasoo ka dhigtay in mararka qaar loo isticmaalo sida tilmaame pH ah shaybaarrada iskuulka.

Isticmaal kale iyo baaritaan caafimaad

Huruudka waxaa loo isticmaalaa midab-cunto (loo tiriyaa E100 nidaamka Yurub) iyo midabaynta dharka, in kastoo midabka geedkan uu qorraxda ka dul-dhaco. Dhaqanka Ayurveda iyo dawooyinka hidde ah waxay huruudka u isticmaalaan boogo iyo caabuqyo. Cilmi-baaris badan oo casri ah lagu sameeyay curcumin, laakiin natiijooyinka caafimaad ee bini-aadamka weli lama xaqiijin si isku mid ah, iyagoo caqabad ku yahay in jirku curcumin yar oo keliya nuugo.