HyperText

HyperText (Af-Soomaali: qoraal-isku-xidhan) waa qaab qoraal ah oo lagu akhriyo iyada oo aan la raacayn hab toosan oo bilow-ilaa-dhammaad ah. Qoraalka waxaa ku dhex jira xidhiidhiyayaal (links) oo akhristuhu riixo, kadibna toos ugu gudbo qaybo kale oo isla dukumentiga ah ama dukumentiyo kale. Sidaas darteed akhristuhu isagu ayaa go'aamiya jidka uu maro.

Ereyga hypertext waxaa la xidhiidhiya Ted Nelson, oo qarnigii 20aad badhtankiisa isticmaalay si uu u sharraxo qoraal aan xadaysnayn qaabka warqadda. Fikradda asaasiga ah waxay ku salaysan tahay in macluumaadka la isku xidho sida maskaxdu u xidhiidhiso fikradaha, halkii laga raaci lahaa kaliya nidaam bog-ka-bog ah.

Qaab-dhismeedka

Nidaamka hypertext wuxuu ka kooban yahay laba shay oo muhiim ah: qanjidhada (nodes), oo ah qaybaha macluumaadka, iyo xidhiidhada (links), oo isku xidha qanjidhada. Xidhiidhku wuxuu noqon karaa mid hal dhinac ah ama laba dhinac ah. Marka warbaahin kale — sawir, cod, muuqaal — lagu daro, waxaa badanaa loo yaqaan hypermedia.

Web-ka iyo HTML

Isticmaalka ugu baahsan ee hypertext waa World Wide Web-ka, oo Tim Berners-Lee uu soo bandhigay dabayaaqadii 1980-meeyadii isaga oo ka shaqaynayay CERN. Web-ku wuxuu isticmaalaa HTML (HyperText Markup Language) si loo qeexo qaab-dhismeedka bogagga iyo xidhiidhada, iyo HTTP (HyperText Transfer Protocol) si loo gudbiyo dukumentiyada shabakadda dhexdeeda. Ciwaanka URL-ka ayaa lagu tilmaamaa meesha uu link-ku u socdo.

Nidaamyo hore

Kahor Web-ka waxaa jiray nidaamyo tijaabo ah oo hypertext ah, sida mashruuca Xanadu ee Nelson iyo nidaamyo kombiyuutar-gaar-ah oo 1980-meeyadii soo baxay. Qaar badan oo ka mid ah waxay ku xaddidnaayeen hal mashiin ama hal shabakad yar, taas oo ka duwan Web-ka oo caalami ah oo furan.