Ibn Taymiyya

Taqiyu-diin Axmad Ibnu Taymiyya (dhashay 661 H / 1263 M ee Xarraan, dhintay 728 H / 1328 M ee Dimishiq) wuxuu ahaa culumaa Muslim ah oo ku takhasusay fiqhiga, cilmiga cusuulka, cilmiga kalaam-diidka iyo tafsiirka. Wuxuu ka soo jeeday qoys Xanbali ah — mid ka mid ah afarta madhab ee Sunniga — oo aabbihiis iyo awoowgiisba ay wax dhigi jireen. Waxaa lagu tilmaamaa "Sheykhul-Islaam", oo ah magac sharaf oo dhawr qarni loo isticmaalayay culimo weyn.

Wuxuu inta badan noloshiisa ku qaatay Dimishiq iyo Qaahira, isagoo mar walba ku jiray muran cilmiyeed iyo mid siyaasadeed. Dhawr jeer ayaa la xidhay, xabsiyada Qaahira, Iskandariya iyo qalcadda Dimishiq, taasoo ka dhalatay fatwooyinkiisa iyo aragtiyihiisa uu kaga soo horjeeday qaar ka mid ka mid ah culimada waqtigiisa. Wuxuu ku geeriyooday isagoo xabsiga ku jira.

Nolosha hore iyo waxbarashada

Qoyskiisa waxay Xarraan uga barakaceen duulaanka Mangoolka, waxayna degeen Dimishiq isagoo yar. Halkaas ayuu ku bartay xadiiska, fiqhiga Xanbaliga, luqadda Carabiga iyo cilmiga khilaafka madhabyada. Waxaa lagu tilmaamaa inuu hore u bilaabay dars-bixinta iyo fatwo-bixinta. Wuxuu qaatay habka ah in dib loogu noqdo qoraalka Qur'aanka iyo Sunnaha iyo fahamka jiilalkii hore (Salaf), halkii laga raaci lahaa oo kaliya rayiga madhabka.

Fikirka iyo mowqifyada muranka dhaliyay

Waxa uu ka hadlay in caqliga iyo naqliga (wixii la wariyay) aanay dhab ahaan is-diidin, kaas oo ah mawduuca buuggiisa 'Darʾ taʿaarud al-ʿaql wa al-naql'. Sifooyinka Ilaahay wuxuu ku doodayay in loo dhaafo sida ay u yimaadeen iyada oo aan la sameyn taʾwiil (turjumaad micne-beddel ah), taasoo isku dhac la gashay dhaqanka Ashcariga. Sidoo kale wuxuu qoray mowqifyo ku saabsan booqashada xabaalaha iyo safarka loo galo, iyo furitaanka saddexda talaaq ee hal mar la bixiyo, kuwaas oo ka duwanaa aragtida badanaa la qaatay ee waqtigaas.

Qoraallada

Qoraalladiisa waa kuwo aad u tiro badan, waxaana intooda badan lagu soo ururiyay 'Majmuuc al-Fataawaa'. Buugaag caan ah waxaa ka mid ah 'Minhaaj al-Sunna al-Nabawiyya' (jawaab uu ugu jawaabay dood Shiici ah), 'al-Caqiida al-Waasitiyya', 'al-Siyaasa al-Sharciyya' oo ku saabsan xukunka iyo maamulka, iyo 'al-Jawaab al-Saxiix' oo ku wajahan diinta Masiixiga. Ardaygiisa ugu caansan waa Ibnu Qayyim al-Jawziyya, oo qoraalladiisu ay fikirka Ibnu Taymiyya u gudbiyeen jiilal danbe.

Saamayn iyo dood socota

Culimo badan oo waqtigiisa jiray, oo ay ku jiraan qaar Shaaficiya iyo Ashaaciro ah, ayaa si adag uga hor yimid mowqifyadiisa, muranadaasna waxay socdeen qarniyo ka dib. Laga bilaabo qarniyadii dambe, qoraalladiisa waxay saamayn ku yeesheen dhaqdhaqaaqyo dib-u-habayn diimeed, oo ay ku jiraan da'watii Muxammad Ibnu Cabdulwahaab iyo hab-fikirka loo yaqaan Salafiga. Maanta wuxuu weli yahay qof lagu doodo: qaar waxay u arkaan mujtahid dib u cusboonaysiiyay cilmiga Islaamka, qaar kalena waxay ku eedeeyaan inuu ka baxay ijmaaca (isku raacga culimada).