Iiraan

Iiraan, oo horay loogu yeeri jiray Beershiya (Persia), waa dal ku yaal Aasiya Galbeed. Magaalada caasimadda waa Tehran, luqadda rasmiga ah waa Faarisi (Persian), oo dadka tirada badan ka mid ah waa Muslimiin Shiico ah. Dalka waxaa xaddiday Badda Kaspiyaan dhanka woqooyi iyo Gacanka Faaris iyo Gacanka Cumaan dhanka koonfur, taas oo siisay meel istaraatiiji ah oo ku xiran marinka Hormuz.

Nidaamka maanta jira wuxuu ka dhashay kacaankii 1979-kii, kaas oo beddelay boqortooyada Pahlavi oo keenay Jamhuuriyad Islaami ah. Dhismaha awoodda wuxuu isku dhafan yahay hay'ado la doorto (madaxweyne iyo baarlamaan) iyo hay'ado diimeed oo aan la dooran, kuwaas oo ay ugu sarreeyo xilka Hoggaamiyaha Sare.

Nidaamka siyaasadeed

Hoggaamiyaha Sare wuxuu haystaa awoodda ugu weyn ee go'aan-gaarista: wuxuu magacaabaa madaxda ciidamada, garsoorka sare, iyo warbaahinta dawladda, isla markaana wuxuu dejiyaa jidadka guud ee siyaasadda arrimaha dibadda iyo amniga. Waxaa dooran oo kormeeraya Golaha Khubarada (Assembly of Experts), oo isna la doorto. Golaha Ilaalinta (Guardian Council) ayaa baaraya musharraxiinta doorashada, taas oo tarjumaysa in tartanka doorashada uu ku xiran yahay filter ka hor u dhigan. Sidaas darteed falanqeeyayaal waxay ku tilmaamaan nidaamka mid isku dhafan oo leh qaybo jamhuuri ah iyo qaybo theocratic ah (diin-ku-xukun).

Dadweynaha iyo bulshada

Iiraan waa mid ka mid ah dalalka dadka ugu badan gobolka, iyadoo tirada dadka ka badan tahay 80 milyan. Dalka wuxuu soo maray isbeddel weyn oo dadweyne: heerka dhalmada hooseeyay muddo dheer, magaalo-galitaanka aad u sarreeya, iyo da' celceliska oo kordhaya. Bulshada waa mid qowmiyado badan leh — Faarisiyiin, Aserbayjaaniyiin, Kurdiyiin, Lur, Carab, Baluuj iyo kuwo kale.

Dhaqaalaha

Dhaqaalaha Iiraan wuxuu si weyn ku tiirsan yahay saliidda iyo gaaska, laakiin cunaqabateynta caalamiga ah — gaar ahaan tan Maraykanka — ayaa xaddiday iibinta shidaalka iyo isticmaalka nidaamka maaliyadeed caalamiga ah. Sannadihii dhow, warbixinno lagu tilmaamay in ay ka soo xigteen IMF ayaa muujiyay sicir-bararka oo ku dhow ama ka sarreeya 30% iyo koboc dhaqaale gaabis ah. Qiimaha lacagta rialka ee suuqa banaanka ayaa sidoo kale hoos u dhacay muddo dheer, taas oo saameysay awoodda wax-iibsiga guryaha.

Barnaamijka nukliyeerka iyo xiisadda caalamiga

Barnaamijka nukliyeerka Iiraan wuxuu ka mid yahay arrimaha ugu weyn ee ku xiran xiriirka dalka iyo reer galbeedka. Iiraan waxay sheegtay in barnaamijku yahay mid nabad ah oo loogu talagalay tamar iyo caafimaad, halka dawladaha reer galbeedka iyo Israa'iil ay ka shakiyeen in uu awood hub u furayo. Heshiiskii 2015 (JCPOA) wuxuu xaddiday hawlaha shiidaalka lidka ku ah oo ka celiyay qayb cunaqabateynta, laakiin ka bixitaanka Maraykanka 2018-kii wuxuu keenay in xiisadda dib u kacdo.