Ilaahay

Ilaahay waa ereyga Af-Soomaaliga lagu tilmaamo abuuraha keliya ee la caabudo diimaha tawxiidka (diimaha aaminsan hal ilaah). Magacyo kale oo Af-Soomaali ah oo isla macnaha leh waxaa ka mid ah Eebe, Alle, Rabbi, Ilaah iyo qaabka baryada ee Ilaahow. Ereyga Carabiga ah ee la mid ah waa الله (Allaah), oo ah kan ugu badan ee ku soo noqnoqda Quraanka.

Fikradda Ilaahay diimaha tawxiidka waxay ku saleysan tahay in uu jiro hal abuure, uusan la mid ahayn wax uun oo abuuran, oo leh awood, aqoon iyo jiritaan aan xad lahayn. Diimaha kala duwan si kala duwan ayay u sharxaan sifooyinka iyo sida uu xiriirka bini'aadamka la yeesho, laakiin dhammaantood waxay ku heshiiyaan in caabudaadda mudan yahay isaga oo keliya.

Asalka ereyga

Ereyga Carabiga ah ee 'Allaah' waxaa inta badan lagu sharxaa inuu ka soo jeedo 'al-ilaah', oo macnaheedu yahay 'ilaaha' — maqaalka cayimaadda 'al-' oo lagu daray ereyga 'ilaah' oo macnihiisu yahay 'ilaah' guud ahaan. Ereyga Af-Soomaaliga ah ee 'Ilaah' iyo 'Ilaahay' waxay la xiriiraan isla xididkaas Semitic-ga ah, kaas oo ku jira sidoo kale luqadaha Cibraaniga (Elohim) iyo Aramiga (Alaha). Ereyga 'Eebe' se waxaa loo arkaa mid Soomaali asal ah oo hore u jiray.

Islaamka

Islaamka, aaminsanaanta Ilaahay waa aasaaska diinta, oo lagu soo koobo kalimadda shahaadada: 'Ma jiro ilaah xaq ah oo aan Ilaahay ahayn'. Culuumta Islaamka waxay diiddan tahay in Ilaahay wax la wadaago (shirki) ama in loo ekeysiiyo abuurka. Quraanka waxaa ku sifaysan magacyo iyo sifooyin badan — sida Raxmaan (naxariis badan), Raxiim, Maalik, Quddus — kuwaas oo caadi ahaan loogu yeero 'magacyada quruxda badan' (al-asmaa' al-xusnaa).

Isticmaalka diimaha kale

Ereyga 'Allaah' ma aha mid Muslimiinta u gaar ah. Masiixiyiinta iyo Yuhuudda ku hadla Carabiga ayaa isaguna isticmaala marka ay ka hadlayaan Ilaahay, waxaana lagu qoray tarjumaadaha Kitaabka Quduuska ah ee Carabiga. Sidoo kale, Af-Soomaaliga 'Ilaahay' waxaa isticmaali kara qof kasta oo ka hadlaya abuuraha, iyada oo aan macnaha lagu xaddidin hal diin.

Isticmaalka maalinlaha ah ee Af-Soomaaliga

Af-Soomaaliga, magaca Ilaahay wuxuu ku dhex jiraa hadalka caadiga ah iyo maahmaahyada. Tusaale ahaan odhaahyada 'Ilaahay baa og', 'Alle ha u naxariisto', iyo 'Insha Allaah' (haddii Ilaahay idmo) waxay ka mid yihiin hadallada ugu badan ee dadku isticmaalaan. Suugaanta Soomaaliyeed, gabayada iyo heesaha, waxaa caadi ah in la bilaabo ama lagu xero ammaan Eebe.