Ileys

Ileys (waxaa sidoo kale loo yaqaan iftiin) waa nooc ka mid ah shucaaca korantada-birlabta ah (electromagnetic radiation). Marka lagu qeexo si cidhiidhi ah, ileys waa qaybta shucaaca ee isha bini'aadamka ay dareemi karto. Marka si ballaadhan loo isticmaalo, erayga waxaa lagu tilmaamaa shucaac kasta oo isku nooc ah, oo ay ku jiraan ultraviolet iyo infrared oo isha aan arkin.

Ileys wuxuu socdaa xawaare go'an marka madhalays (vacuum) dhex maro. Xawaarahaas waxaa lagu calaamadeeyaa 'c', wuxuuna ku dhow yahay 300,000 kiiloomitir ilbiriqsigii. Fiisigiska casriga ah wuxuu xawaarahaas u aqoonsanyahay xad sare oo aan macluumaad ama walax laga gudbin karin.

Dabeecadda labo-geesoodka ah

Ileys wuxuu leeyahay laba dabeecad oo isku dhafan. Dhinac wuxuu u dhaqmaa sida mowjad (wave): wuxuu leeyahay dherer-mowjad iyo soo-noqnoqod, wuxuuna muujiya faafitin (diffraction) iyo isku-dhac mowjadeed (interference). Dhinaca kale wuxuu u dhaqmaa sida qaybo yaryar oo tamar ah oo la yiraahdo footoon (photon), taas oo lagu garto marka ileys walax kula xiriiro sida saameynta korantada-ilayska. Fiisigiska kuwaanteem labadaas aragti wuxuu ku daraa hal qaab-dhismeed.

Midabka iyo dherer-mowjadka

Midabka ileyska la arko wuxuu ku xiran yahay dherer-mowjadkiisa. Dherer-mowjadyada gaagaaban waxay u muuqdaan buluug iyo violet, kuwa dhaadheerna waxay u muuqdaan casaan. Ileyska cadaanka ah, sida kan qorraxda, waa isku-dar dherer-mowjadyo kala duwan; marka la kala saaro tuubbo muraayad ah (prism) ama tuban roobaad, waxay u kala baxaan safka midabbada.

Dhaqdhaqaaqa ileyska

Marka ileys ku dhaco walax, waxaa dhici karta laga celiyo (reflection), lagu leexiyo marka uu dhex-dhexaad ka dhex-dhexaad u gudbo (refraction), la nuugo, ama la kala firdhiyo. Sharciyadaas ayaa aasaas u ah muraayadaha, lenses-ka, kaamerooyinka, telescope-yada iyo indhaha noolaha. Leexinta ileyska sidoo kale waa sababta uu ul biyaha ku jira u muuqdo sida mid jaban.

Isha ileyska iyo isticmaalka

Ileys wuxuu ka soo baxaa walax kulul sida qorraxda iyo faylalka laambadaha, ama nidaamyo elektaroonig ah sida LED iyo leysar. Nolosha dhulka waxay ku tiirsan tahay ileyska qorraxda oo dhirta ay isticmaasho marka ay cunto samaysato (photosynthesis). Farsamada casriga ah, ileys waxaa lagu qaadaa xarigga fiber-optic si loogu gudbiyo macluumaad, waxaana loo adeegsadaa cilmi-baaris caafimaad iyo qiyaas saxsan.