Ilmasideen

Ilmasideen (sidoo kale loo yaqaan ilmogaleen ama makaanka) waa xubin muruq leh oo ku taal godka miskaha ee haweenka iyo naasleyda kale ee dhalmada. Waa meesha uurjiifka ku korto muddada uurka, kadibna murqaha ilmasideenka ay ku riixaan ilmaha marka dhalmadu timaaddo.

Qaabkiisu wuxuu u eg yahay cambe rogan oo yar. Sarreenkiisa (fundus) ayaa ballaadhan, halka qaybta hoose (cervix ama afka ilmasideenka) ay ku xidhan tahay siilka. Labada dhinac ee sare waxaa ku xidhan tuubbooyinka Fallopian, kuwaas oo xidhiidhka ka dhexeeya ugxansidayaasha (ovaries).

Qaab-dhismeedka

Derbiga ilmasideenka waxaa ka kooban saddex lakab. Lakabka gudaha (endometrium) waa xuub qoyan oo isbeddel ku yimaada wareegga caadada. Lakabka dhexe (myometrium) waa mid ka kooban murqo aan la maamuli karin (smooth muscle), kaas oo ah kan ugu culus oo shaqada riixidda dhalmada qabta. Lakabka dibadda (perimetrium) waa xuub jilicsan oo ku dahaadhan.

Shaqada iyo wareegga caadada

Hormoonnada estrogen iyo progesterone ayaa maamula lakabka gudaha. Bil kasta lakabkaas wuxuu qanjaraaraa oo dhiig ku badnaadaa si loo diyaariyo ku dhegidda ugxanta la bacrimiyay. Haddii bacrinta dhicin, lakabkaas waa la iska tuuraa, taasina waa caadada. Haddii bacrimin dhacdo, ugxanta bacrintay waxay ku dhegtaa endometrium-ka, halkaasna waxaa ka samaysma mandheerta (placenta) oo cuntada iyo ogsijiinta u gudbisa uurjiifka.

Uurka iyo dhalmada

Inta uurku socdo ilmasideenku wuxuu si weyn u ballaadhaa, oo murqihiisa iyo baaxaddiisa ayaa kordha ilaa uu ka baxo godka miskaha oo caloosha gaadho. Marka dhalmadu bilaabato, murqaha waxay bilaabaan foosho (contractions) oo si joogto ah ku celcelisa, halka afka ilmasideenka uu furmayo. Kadib dhalmada ilmasideenku wuxuu si tartiib ah ku laabtaa cabbirkiisii hore muddo toddobaadyo ah.

Xanuunno la xidhiidha

Xaaladaha caadiga ah ee saameeya ilmasideenka waxaa ka mid ah fibroid-yada (buro aan saratoon ahayn oo murqaha ka baxa), endometriosis (baxsanaanta unugyada endometrium-ka meelo ka baxsan ilmasideenka), sonkorowga xuubka gudaha, iyo kansarka afka ilmasideenka. Baaritaanka afka ilmasideenka iyo talaalka HPV waa qaybo ka mid ah hab-raacyada caafimaadka guud ee wadamo badan.