Imaamnimada
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
40 luqadood
Imaamnimada (Carabi: إمامة) waa fikrad diimeed muujinaysa hoggaanka ummadda Muslimka ka dib Nabi Muxammad. Erayga 'imaam' macnihiisu waa hoggaamiye ama mid la raacayo. Dhammaan Muslimiinta waxay isticmaalaan erayga, laakiin caqiidada Shiicada waxay ka dhigtay imaamnimada qayb ka mid ah aasaaska diinta, ma aha oo kali ah arrin siyaasadeed.
Marka la eego caqiidada Shiicada, imaamku waa qof Ilaah ku doortay oo Nabiga ku magacaabay, kaas oo xambaarsan hoggaanka diinta iyo dunida labadaba. Sunniyada, dhinaca kale, waxay hoggaanka ka dib Nabiga ku tilmaamaan 'khilaafo' oo ku salaysan shuuro (la-tashi) iyo aqoonsiga culimada iyo dadka, ee ma aha magacaabis Ilaahi ah.
Aasaaska caqiidada
Culimada Shiicada waxay ku doodaan in ummaddu had iyo jeer u baahan tahay hoggaamiye caddaalad ah oo sharciga sharxa. Aragtidooda, imaamku wuxuu leeyahay 'nass' (magacaabis cad) laga soo xigtay Nabiga ama imaamkii ka horreeyay. Waxaa sidoo kale la xiriirinaya sifada 'cismo' — taasoo micnaheedu yahay in imaamku ka ilaashan yahay gef iyo khalad diimeed. Fikraddaas cismada ah waa mid Sunniyada aan aqbalin.
Kala duwanaanshiga Shiicada
Shiicada iyaga dhexdooda ma wada raacsana tirada iyo silsiladda imaamyada. Kooxda ugu badan, Ithnaa Cashariyya ama Shiicada Laba iyo Tobanleyda, waxay aaminsan yihiin laba iyo toban imaam oo ka bilaabmaya Cali ibn Abi Daalib. Ismaaciiliyada waxay silsiladda ku kala tageen wiil Jacfar al-Saadiq ka dib. Sayditada (Zaydiyya) waxay tirada yareeyeen oo shuruudda dagaal-u-kicidda ka dhigeen mid muhiim ah, waxayna cismada u qaataan si ka duwan.
Ghaybada iyo saameynta siyaasadeed
Shiicada Laba iyo Tobanleyda waxay rumaysan yihiin in imaamkii ugu dambeeyay galay xaalad 'ghaybo' ah (qarsoonaan) oo mar dambe soo laabanaya. Ghaybada waxay abuurtay su'aal weyn: yaa maamula bulshada inta imaamku maqan yahay. Jawaabaha taariikhiga ah waxay ka duwan yihiin mid u dhigma culimada oo kaliya arrimaha sharciga hagaan, ilaa aragtiyo cusub oo qarnigii labaatanaad soo baxay oo culimada siiyay awood dowladeed. Aragtidan dambe ayaa saldhig u noqotay dhismaha siyaasadeed ee Iiraan ka dib 1979-kii, in kastoo culimo Shiico badan aragti kale qabaan.