Indho la'aanta

Indho la'aanta waa xaalad qofku ku waayo awoodda aragga heer aan lagu daboolin muraayado ama daaweyn caadi ah. Waxay noqon kartaa mid dhammaystiran, taas oo ah in aanay jirin arag iyo iftiin dareen ah, ama mid qayb ah oo qofku wax yar arko sida iftiin iyo hoos-u-dhac ah.

Aragga waxa dhaliya silsilad: iftiinku wuxuu ka gudbaa qarnayda (cornea) iyo lens-ka, wuxuuna ku dhacaa shabaqa indhaha (retina), kadibna fiilada aragga (optic nerve) ayaa calaamadaha u gudbisa maskaxda. Wax kasta oo silsiladdaas jabiya — meel kasta oo ay ka bilowdo — waxay keeni kartaa arag la'aan.

Qeexidda iyo heerarka

Caafimaadka dhexdiisa, indho la'aanta iyo aragga xaddidan waxa lagu qiyaasaa cabbiraadda aragga (visual acuity) iyo ballaca goobta la arko (visual field). Qof badan oo loo yaqaan 'indhoole' wuxuu leeyahay arag hadhay oo yar, tusaale ahaan dareenka iftiinka ama qaabab mugdi ah. Sidaas darteed erayga 'indho la'aan' waxa uu daboolaa kala duwanaansho ballaadhan, ma aha oo kaliya mugdi buuxa.

Sababaha

Sababaha ugu badan ee caalamka waxa ka mid ah cataract (daahitaanka lens-ka), glaucoma (cadaadis ku yimaada indhaha oo dila fiilada aragga), cudurrada shabaqa indhaha ee la xiriira sonkorowga, iyo qaladaad aan la saxin oo aragga ah. Waxa kale oo jira sababo dhalasho ah, dhaawac, caabuq, iyo nafaqo-xumo — sida yaraanta fitamiin A ee carruurta.

Nolol maalmeedka iyo qalabka

Dadka indhoolaha ah waxay isticmaalaan hab-qorista Braille — dhibco taabasho lagu akhriyo — ul cad oo socodka lagu tilmaamo, eeyo hage ah meelaha ay caadaystaan, iyo software akhriya shaashadda (screen reader). Tignoolajiyada moobilku waxay balaadhisay gelitaanka warbixinta iyo isku-socodka.

Ka hortagga

Qayb weyn oo arag la'aanta caalamka ah waxa loo tixgeliyaa mid laga hortagi karo ama la daaweyn karo, gaar ahaan cataract iyo qaladaadka aragga ee muraayad lagu saxo. Baaritaan hore, gaar ahaan dadka qaba sonkorowga iyo waayeelka, ayaa lagu ogaadaa isbeddel ka hor inta uusan noqon mid joogto ah.