Infragaduud

Infragaduud (Ingiriisi: infrared) waa nooc ka mid ah shucaaca elektromagnetiga ah oo dhererka mawjadiisu ka dheer yahay midka iftiinka casaanka ah ee la arki karo, laakiin ka gaaban yahay hirarka raadiyaha ee mikrowave-ka. Isha aan aragga ma qabato, hase yeeshee maqaarka ayaa badanaa u dareemi kara kulayl.

Wax kasta oo heer kulaylkiisu ka sarreeyo eber absolute ah wuxuu soo saaraa shucaac infragaduud ah. Sababtaas awgeed, qalabka dareema infragaduudka waxaa loo isticmaalaa in lagu cabbiro heerkulka meel aan la taaban, in la arko habeenkii, iyo in la baaro dhismayaasha kulaylka ka baxa.

Taariikh

Sannadkii 1800, cirbixiyeenka William Herschel wuxuu tijaabo ku sameeyay in iftiinka qorraxda uu ku kala qaybiyo prism (dhagax muuqaal kala firdhiya iftiinka), kadibna termometarro uu dhigay meelo kala duwan oo midabbada ah. Wuxuu ogaaday in meesha ka baxsan casaanka — halkaas oo aan iftiin la arkayn — termometarku uu tusayay heerkul sare. Tijaabadaas ayaa loo aqoonsadaa ogaanshaha ugu horreeya ee shucaaca infragaduudka.

Qaybaha

Infragaduudka waxaa caadi ahaan loo kala qaybiyaa qaybo ku salaysan dhererka mawjadda: infragaduud dhow (near-infrared), dhexdhexaad ah (mid-infrared), iyo mid fog (far-infrared). Qaybintu si adag uma go'na, waxayna ku kala duwan tahay goobta cilmiga — falaki, injineernimo ama caafimaad.

Isticmaalka

Infragaduudka waxaa loo adeegsadaa kantaroolada fog ee telefishinka, xariiqyada isgaarsiinta fiber-ka, kamaradaha kulaylka (thermal imaging), qalabka milatari ee habeenkii wax lagu arko, iyo dayax-gacmeedyada dhulka la fiiriyo ee lagu qiimeeyo dhirta iyo qoyaanka carrada. Falakiyiintu waxay ku fiiriyaan meelo ay siigo qarisay, maadaama shucaaca infragaduudku ka gudbo siigada meel-bannaanka ka sii fudud iftiinka la arki karo.

Jawiga Dhulka

Gaasaska qaarkood ee jawiga — sida uumiga biyaha, kaarboon dioksaydka iyo methane-ka — waxay nuugaan waxayna dib u sii daayaan shucaaca infragaduudka ee dhulka ka baxa. Habkaas ayaa aasaas u ah saameynta guriga dhirta (greenhouse effect), waana sababta cilmi-baarista cimilada ay xoogga u saarto cabbirka shucaaca infragaduudka.