Ingiriiska

Ingiriiska (England) waa mid ka mid ah afarta waddan ee sameeya Boqortooyada Midowday (United Kingdom), oo kuwa kalena yihiin Scotland, Wales iyo Waqooyiga Ireland. Wuxuu ku yaal qaybta koonfureed iyo bartamaha jasiiradda weyn ee Great Britain, xadna la wadaaga Scotland (waqooyi) iyo Wales (galbeed). Caasimaddiisa iyo magaalada ugu weyn waa London, taasoo sidoo kale caasimad u tahay Boqortooyada Midowday oo dhan.

Marka la eego dadka iyo dhaqaalaha, Ingiriiska waa qaybta ugu culus ee Boqortooyada Midowday. Tirakoobkii guud ee 21 Maarso 2021 wuxuu muujiyay in dadka joogitaanka caadiga ah ee Ingiriiska ay ahaayeen 56,490,048, halka Wales ay lahayd 3,107,494; wadartii labada waddan (59,597,542) waxay ahayd tirada ugu badan oo weligeed tirakoob ku qornayd. Xafiiska Tirakoobka Qaranka (ONS) wuxuu qiyaasay in dadka Boqortooyada Midowday oo dhan ay ahaayeen 67.6 milyan bartamihii 2022, iyadoo cufnaanta dadku tahay 279 qof kiiloomitir laba-jibbaaran kasta.

Juqraafi iyo qaybinta gudaha

Ingiriiska waxaa ka mid ah bannaanka hooseeya ee bariga iyo koonfur-bariga, buuraha iyo dooxooyinka waqooyiga iyo galbeedka, iyo xeeb dheer oo Badweynta Atlantik, Badda Waqooyi iyo Kanaalka Ingiriisiga ku xiran. Kala-qaybinta tirakoobka ee ONS waxay Ingiriiska u qaybisaa sagaal gobol (regions); gobollada koonfurta oo keliya waxay xambaarsan yihiin in ka badan 31 milyan oo qof.

Taariikh siyaasadeed

Boqortooyada Ingiriiska waxay muddo dheer ahayd dawlad madax-bannaan oo baarlamaan u gaar ah leh. Sannadkii 1707, sharciyada Midowga (Acts of Union) ee ay ansixiyeen baarlamaanka Ingiriiska iyo baarlamaanka Scotland-ka waxay abuureen hal boqortooyo la yiraahdo 'Great Britain', taasoo dhaqan-gashay 1 Maajo 1707; Baarlamaanka cusub ee Boqortooyada Midowday wuxuu markii ugu horreysay shiray Oktoobar 1707. Tan iyo markaas, Ingiriiska ma lahan dawlad ama baarlamaan gooni ah; sharciyada khuseeya Ingiriiska waxaa lagu meel mariyaa Baarlamaanka Westminster.

Maamulka gudaha wuxuu ku salaysan yahay dawlado hoose (local authorities), degmooyin (counties) iyo maamullada isku-dhafan (combined authorities) oo qaarkood duqeyda si toos ah loo doorto leeyihiin. Habkan ayaa la mid ah 'devolution' aan buuxa oo lagu wareejiyo awoodo gaar ah sida gaadiidka, guryaha iyo horumarinta dhaqaalaha, halkii laga dhisi lahaa hal baarlamaan Ingiriisi ah.

Dhaqaale

Dhaqaalaha Ingiriiska wuxuu ku wajahan yahay adeegyada — gaar ahaan maaliyadda, caymiska, tignoolajiyada macluumaadka iyo dalxiiska — iyadoo warshadaha iyo beeraha qayb yar ka yihiin wax-soo-saarka. Gobolka London wuxuu leeyahay wax-soo-saarka guud ee gudaha (GDP) ugu sarreeya gobollada Boqortooyada Midowday, oo 2023 ka badan £569 bilyan, halka Koonfur-bari ay ku xigto. Falanqaynta ONS ee 2023 waxay muujisay in maamulka isku-dhafan ee West of England uu lahaa kororka GDP-ga ugu sarreeya (2.9%), halka Tees Valley iyo Greater Lincolnshire ay hoos u dhaceen (-1.3%).

Kala-duwanaanshaha gobollada waa astaan muhiim ah oo dood siyaasadeed dhalisay. Sannadkii 2023, GDP-ga qofkiiba ee London wuxuu ahaa qiyaastii £63,618, halka celceliska Boqortooyada Midowday uu ahaa £37,135 iyo Waqooyi-bariga Ingiriiska uu ahaa mid ka hooseeya. Barnaamijyada dawladda ee 'levelling up' waxay ku bartilmaameedsanaayeen yareynta farqigan, laakiin natiijooyinkooda wali waa la falanqeeyaa.