Injir

Injir (Ingiriisi: louse; Laatiin: Phthiraptera) waa koox cayayaan ah oo aan baallo lahayn, kuwaas oo dhammaantood ku nool jidhka xayawaanka kale. Waa dulin (parasite) dibadda ku nool, taas oo micnaheedu yahay in ay ku noolaadaan dusha maqaarka, timaha ama baalasha, mana galaan gudaha jidhka. Noocyada qaarkood dhiig ayay nuugaan, kuwo kalena waxay cunaan xaabo maqaar iyo baal.

Injirku waa yaryahay, badanaa ka yar 5 milimitir. Waxay leeyihiin lix lugood oo cidiyo qaloocan ku dhammaadaan, kuwaas oo ku dhegta timaha ama baalasha. Ma boodi karaan mana duuli karaan; waxay ku faafaan taabasho toos ah ama alaab la wadaago. Nolol-maalmeedkoodu wuxuu ka kooban yahay ukun (loo yaqaan 'niit'), dhowr marxaladood oo dhallaan ah, iyo qaan-gaar.

Kala qaybinta

Injirka guud ahaan waxaa loo kala saaraa laba qaab oo afka ah. Kooxda dhiigga nuugta (Anoplura) waxay leeyihiin af qaniinyo ah oo maqaarka daloola, waxayna ku nool yihiin naasleyda oo keliya. Kooxda calaliya (Mallophaga oo caadi ahaan loogu yeedho 'injirka calalinaya') waxay leeyihiin daamanno adag, waxayna inta badan ku nool yihiin shimbiraha. Nooc kastaa badanaa wuxuu ku xidhan yahay hal marti-geliye ama koox marti-geliyayaal ah oo isku dhow.

Injirka dadka

Dadka waxaa ku nool saddex nooc oo caan ah: injirka madaxa, injirka dharka, iyo injirka xubnaha taranka. Injirka madaxa wuxuu ku dhex noolaadaa timaha madaxa, ukuntiisana wuxuu ku dhejiyaa xididka timaha. Injirka dharka wuxuu ku dhuuntaa dunta dharka, wuxuuna u soo baxaa oo keliya markuu dhiig nuugayo. Calaamada ugu caansan waa cuncun iyo xoqid, taas oo mararka qaar keeni karta caabuq maqaar oo bakteeriya ah.

Cudurro la xidhiidha

Injirka madaxa lagama filayo inuu cudurro halis ah gudbiyo. Injirka dharka, si ka duwan, waxaa loo aqoonsan yahay inuu gudbiyo cudurro bakteeriyeed sida tayfaska (typhus) iyo qandhada soo noqnoqota ee injirka. Cudurradaas waxay inta badan ka dhacaan meelaha ay ka jirto buux-dhaaf, qaboojin xad dhaaf ah, iyo nadaafad la'aan biyo la'aan ka dhalatay, sida xeryaha barakacayaasha iyo waqtiyada dagaalka.

Xakameyn

Habka ugu caansan ee injirka madaxa lagu yareeyo waa shaamboo ama dawo maqaarka lagu mariyo oo cayayaanka dila, iyadoo lagu daro shanlo ilkaha aad ugu dhow oo ukunta laga saaro. Injirka dharka waxaa lagu xakameeyaa dharka in kulayl lagu maydho ama la beddelo. Sababtoo ah faafitaanku wuxuu ku dhacaa taabasho, dawaynta xubnaha guriga oo dhan isku mar waxay yaraysaa in la is-celceliyo. Waxaa jira noocyo injir ah oo caabbi u yeeshay dawooyinka qaarkood, taasoo dawaynta ka dhigtay mid ku kala duwan gobol ilaa gobol.