International Standard Book Number (ISBN)

International Standard Book Number, oo badanaa loo soo gaabiyo ISBN, waa lambar aqoonsi oo caalami ah oo la siiyo daabacaad buug ah. Mid kasta oo ka mid ah lambarradaas wuxuu tilmaamaa hal daabacaad oo gaar ah: qaabka (jaan-adag, jilicsan, ama elektaroonig), daabacaha, iyo cadadka. Ujeeddadu waa in dukaamada buugaagta, maktabadaha iyo qaybiyayaashu si aan is-khilaafsanayn u aqoonsan karaan buugga.

ISBN wax macluumaad ah oo ku saabsan tayada ama xuquuqda daabacaadda ma bixiyo. Waa oo keliya tilmaame; waxaa loo isticmaalaa keydinta xogta, dalabaadka ganacsi, iyo baaritaanka katalooga maktabadaha.

Taariikh kooban

Nidaamku wuxuu ka soo bilaabmay 1960-meeyadii ee Boqortooyada Midowday, halkaas oo la sameeyay lambar loo yaqaan Standard Book Number (SBN) oo sagaal god ah. Kaddib waxaa lagu qaatay heer caalami ah iyadoo laga dhigay 10 god. Sannadka 2007 waxaa la bilaabay isticmaalka qaabka 13-godka ah, si loogu dhig-dhigo nidaamka barcoodhka ee badeecadaha caalamiga ah.

Qaab-dhismeedka lambarka

Qaabka 13-godka ah wuxuu leeyahay shan qaybood: horgale (badanaa 978 ama 979), koodhka kooxda ama gobolka luqadeed, koodhka daabacaha, koodhka cinwaanka, iyo hal god oo ah 'check digit' — god xisaabeed lagu hubiyo in lambarku si sax ah loo qoray. Dhererka qaybaha dhexe wuu kala duwan yahay: daabacayaasha wax badan soo saara waxaa la siiyaa koodh gaaban, si ay u helaan koodh cinwaan oo dheer oo badan.

Maamulka iyo qaybinta

Nidaamka waxaa hoos imanaya hay'ad caalami ah oo la yiraahdo International ISBN Agency, taasoo koodhadhka kooxaha u qaybisa wakaalado qaran ama gobol. Wakaaladahaas ayaa daabacayaasha dalkooda u qaybiya koodhadhka daabacaha. Xeerarka lacag-qaadashada iyo habka codsiga way kala duwan yihiin dal ilaa dal; qaar wuu bilaash yahay, qaarna waa la iibsadaa.

Isticmaal iyo xadka

Qaab kasta oo buugga waxaa loo baahan yahay ISBN gaar ah; tusaale, daabacaadda jaan-adag iyo mid elektaroonig ah ma wadaagaan hal lambar. Wax-soo-saarka joornaallada iyo majaladaha xilliyeed waxaa loo isticmaalaa nidaam kale oo la yiraahdo ISSN. Buugaag badan oo si madax-bannaan loo daabaco, gaar ahaan kuwa dijitaalka ah ee shabakadaha lagu iibiyo, ISBN ma laha.