Internet Protocol (IP)

Internet Protocol, oo badanaa lagu soo gaabiyo IP, waa xeer (protocol) shabakadeed oo qeexaya sida xogta loo qaybiyo baakadyo (packets) loona gudbiyo laga bilaabo hal qalab ilaa mid kale oo shabakado kala duwan ku dhex jira. IP waa aasaaska internetka: waxay siisaa qalab kasta cinwaan (IP address) oo lagu garto, waxayna sharraxaysaa madaxa (header) baakadda iyo sida router-yadu u go'aamiyaan waddada ay baakaddu marto.

IP waxay ka shaqeysaa heerka shabakadda ee moodeelka TCP/IP. Adeeggeedu waa mid aan xiriir joogto ah lahayn (connectionless) oo aan dammaanad qaadin in baakad kastaa gaadho, in ay kala horreyso, ama aan la celin. Hawlaha hubinta iyo dib-u-habeynta waxaa loo daayaa xeerarka heerka kor ah sida TCP, halka UDP uu ka tagayo sida ay IP tahay.

Nooc: IPv4 iyo IPv6

IPv4 waxay isticmaashaa cinwaan 32-bit ah oo caadi ahaan loo qoro afar tiro oo dhibco ku kala qaybsan, tusaale 192.0.2.1. Tirada cinwaannada ay bixin karto way xaddidan tahay, taasoo keentay habab sida NAT (isbeddelka cinwaanka shabakadda) iyo qaybinta CIDR. IPv6 waxay isticmaashaa cinwaan 128-bit ah oo loo qoro qaab hexadecimal ah oo laba-dhibcood (:) kala qaybiyaan, waxayna bixisaa tiro cinwaanno ah oo aad u ballaaran, iyadoo sidoo kale fududaysay habaynta madaxa iyo is-habeynta qalabka.

Sida baakaddu u socoto

Baakad kasta waxay leedahay madax (header) iyo xog (payload). Madaxu wuxuu ku jiraa cinwaanka isha, cinwaanka bartilmaameedka, iyo goobo ku saabsan cimriga baakadda (TTL/hop limit) si aan baakadu weligeed u wareegin. Router-yadu waxay eegaan cinwaanka bartilmaameedka, waxayna miiska routing-ka kaga baaraan waddada xigta. Baakadyada isku bartilmaameed ah way kala mari karaan waddooyin kala duwan.

Xeerar la shaqeeya

IP waxay la shaqeysaa xeerar taageero ah: ICMP oo u adeegta farriimaha khaladka iyo tijaabada (tusaale ping), ARP oo IPv4 ka dhex xidha cinwaanka IP iyo cinwaanka qalabka (MAC), iyo DHCP oo si toos ah u qaybiya cinwaanno. DNS-na waxay u beddeshaa magacyada shabakadaha cinwaanno IP ah.

Habaynta iyo horumarinta

Qeexitaannada IP waxaa lagu daabacaa dukumeentiyada RFC ee ay maamusho IETF (Internet Engineering Task Force), halka qaybinta cinwaannada iyo tirooyinka la xidhiidha ay maamusho IANA iyo hay'adaha gobolka ee cinwaannada. Ku-wareejinta IPv6 waa hawl socota, iyadoo shabakado badan labada nooc wada isticmaalaan.