Iridiyaam

Iridiyaam (Ir) waa curiye bir ah oo ka mid ah kooxda birta bilaatiinamka. Lambarkiisa atamiga waa 77. Waa bir cad oo dhalaal leh, aadna u adag, waxaana lagu yaqaan inuu ka mid yahay walxaha ugu daxal-diidsan ee la garanayo — kulaylka sare iyo kiimikooyinka xoogga leh isaga oo aan si fudud u falcelin ayuu u adkeystaa.

Iridiyaam waa mid aad ugu yar dusha sare ee Dhulka. Sababta caadiga ah ee lagu sharraxo waa in inta badan birta culus ee kuwan oo kale ah ay hoos ugu dhacday xudunta Dhulka xilligii kaydka meteorayaasha iyo qaboojinta hore. Sidaas darteed, meelaha dhoobada ah ee iridiyaam ka badan caadiga waxaa badanaa lagu micneeyaa kayd ka yimid meel-bannaan (meteor ama shumac samada).

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Iridiyaam waa bir cufkeedu aad u sarreeyo — waxay ka mid tahay labada curiye ee ugu cufan (iyada iyo osmiyaam), oo cufkoodu ku dhow yahay 22.5 garaam sentimitir dherjiyeed kasta. Barta dhalaalidda ayaa aad u sarreysa, iyada oo ka badan 2400 darajo Selsiyos. Kiimikaad ahaan, iridiyaam si dhib leh ayuu u falceliyaa; asiidhyada caadiga ah, xataa aqua regia, si fudud uma milmaan marka bir buuxda tahay.

Helitaanka iyo soo saarista

Iridiyaam badanaa waxaa la helaa iyada oo la xiriirta bilaatiinam iyo bir kale oo koox ahaan la mid ah, gaar ahaan macdanta bilaatiinamka iyo sidoo kale macdanta nikkalka iyo naxaasta oo tan la faa'iidaystay marka la safeeyo. Wax soo saarka sannadlaha ah waa mid aad u yar marka la barbardhigo birta caadiga ah, taasina waxay saameysaa qiimaha iyo isticmaalka.

Isticmaalka

Sababtoo ah adkaanta iyo daxal-diidnimada, iridiyaam waxaa loo isticmaalaa qalab u baahan inuu u adkeysto kulayl sare iyo maadooyin kiimikaad ah: sida qalabka shucaaca iyo sensarrada kulaylka, dhinacyada qalinnada qoraalka ee dahaadhka leh, iyo isku-darka bilaatiinam-iridiyaam oo la isticmaalo dhalada birlabeed ee saxda ah. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa saldhig catalist ah oo warshadaha kiimikada ah.

Xiriirka cilmiga dhagaxyada

Iridiyaam waxaa si weyn loogu xusaa doodda ku saabsan ka baxa noolaha ee dhammaadka xilliga Cretaceous. Lakab dhoobo ah oo iridiyaam ka badan celceliska Dhulka ayaa laga helay meelo kala duwan oo adduunka ah, waxaana loo qaatay caddayn taageeraysa in shay weyn oo samada ka yimid uu ku dhacay wakhtigaas. Doodda faahfaahinteeda ah way sii socotaa laakiin lakabka iridiyaamka wuxuu yahay hal calaamad oo muhiim ah.