Isku Xidhka Gini
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
92 luqadood
Isku Xidhka Gini (Ingiriisi: Gini coefficient) waa cabbir tirakoob ah oo lagu muujiyo sida dakhli ama hanti u kala qaybsan tahay dadka ku nool meel gaar ah. Qiimihiisu wuxuu u dhexeeyaa 0 ilaa 1 (mararka qaarna waxaa lagu qoraa boqolkiiba, 0 ilaa 100). Qiimaha 0 wuxuu ka dhigan yahay in qof walba dakhli isku mid leeyahay, halka qiimaha 1 uu ka dhigan yahay in dakhliga oo dhan uu qof keliya u tagay. Sidaas darteed, marka tirada kor u kacdo, sinnaan-la'aanta ayaa sare u kacaysa.
Cabbirka waxaa lagu magacaabay xisaabyahankii Talyaaniga ahaa Corrado Gini, oo qaabkan soo bandhigay horraantii qarnigii 20-aad. Maanta waxa loo isticmaalaa in lagu barbardhigo dalal kala duwan iyo in lagu raad-raaco isbeddellada waqti dheer ku dhex mara dal keliya. Hay'ado sida Bankiga Adduunka iyo hay'adaha tirakoobka qaranka ayaa daabaca.
Sida loo xisaabiyo
Xisaabinta waxay ku salaysan tahay qalooca Lorenz (Lorenz curve), oo ah garaaf muujinaya boqolkiiba dakhliga ay hantaan boqolkiiba dadka marka laga bilaabo kuwa dakhligoodu ugu hooseeyo. Haddii sinnaan buuxda jirto, qalooca waxa uu noqonayaa xariiq toosan oo 45 darajo ah. Isku Xidhka Gini waa saamiga u dhexeeya bedka u dhexeeya xariiqda sinnaanta iyo qalooca Lorenz, iyo bedka oo dhan ee ka hooseeya xariiqda sinnaanta. Sidoo kale waxaa lagu xisaabin karaa farqiga celceliska u dhexeeya laba qof kasta oo la doortay.
Isticmaalka iyo fasiraadda
Inta badan dalalka Yurubta Galbeed iyo Waqooyiga Yurub waxay leeyihiin Gini hooseeya, halka dalal ka baxsan waxay muujiyaan tirooyin sarreeya, gaar ahaan qaar ka mid ah Latin Ameerika iyo Koonfurta Afrika. Waxaa muhiim in lagu caddeeyo in cabbirka lagu xisaabiyay dakhli ka hor cashuur iyo gunno (market income) uu ka duwan yahay midka lagu xisaabiyay dakhli ka dib cashuurta iyo taageerada bulshada (disposable income). Isbarbardhigga labada nooc waxaa lagu qiyaasaa saamaynta siyaasadda cashuuraha iyo ammaanka bulshada.
Xaddidaadaha
Gini waa hal tiro, taasina waxay macnaheedu tahay in aanay muujin meesha sinnaan-la'aanta ka timid. Laba dal oo Gini isku mid leh way ku kala duwanaan karaan qaybsanaanta dhabta ah, tusaale ahaan mid dhexe wayn leh iyo mid kala qaybsan yahay laba koox. Sidoo kale ma sheegto heerka faqriga, mana muujiso sinnaan-la'aanta u dhexeeya jinsiyadaha, gobollada ama jiilalka. Xogta la isticmaalo — inta badan sahamyo qoysas — waxay yeelan kartaa cillado, gaar ahaan marka dakhliga kooxaha ugu hodansan si buuxda aan la soo sheegin.