Iskugeyn (+)
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
28 luqadood
Iskugeyn waa calaamad xisaabeed lagu qoro laba xariiq oo isgooya — mid toosan iyo mid jiifa — oo laga dhigo qaabka "+". Waxay ugu badnaan tilmaamtaa hawsha isku-darka (addition), taas oo ah in laba tiro ama ka badan la isugu geeyo si loo helo wadar. Tusaale: 2 + 3 = 5.
Marka laga soo tago isku-darka, calaamadda waxaa loo isticmaalaa in lagu muujiyo in tiro ay togan tahay (positive), sida +7. Xaaladaas waxaa loogu yeeraa calaamad hordhac ah (unary), maadaama ay hal tiro qofkeeda ku dhegto, halka isku-darku uu u baahan yahay laba dhinac.
Isticmaalka xisaabta
Isku-darku waa mid ka mid ah afarta hawlood ee aasaasiga ah ee xisaabta, oo ay la socdaan kala-goynta, isku-dhufashada iyo qeybinta. Waxay leedahay laba sifo oo muhiim ah: kala-beddelidda dhinacyada (2 + 3 = 3 + 2) iyo isku-xiritaanka kooxaha ((1 + 2) + 3 = 1 + (2 + 3)). Eber marka lagu daro tiro kasta wax isma beddelaan, sidaas darteed eber waxaa loo yaqaan curiyaha dhexe ee isku-darka.
Xisaabta sare, calaamadda waxaa sidoo kale loo adeegsadaa hawlo kale oo ku dhisan fikradda isku-darka, sida isku-darka vectorka, matriiskyada, ama isku-darka koox xubnaha xisaabeed (algebra abstract). Calaamadda ± (iskugeyn-kala-goyn) waxay muujisaa in labada suurtagal ee togan iyo taban ay wada jiraan, sida ku jira xalka isla'egta laba-darajo ah.
Taariikhda iyo qaabka
Calaamadda waxaa la aaminsan yahay inay ka soo jeeddo soo-gaabinta ereyga Laatiinka ah ee "et" oo micnihiisu yahay "iyo". Qorayaasha xisaabta ee Yurub bartamihii kun-sanadkii labaad waxay isticmaali jireen calaamado kala duwan; qarniyadii dambe ayay + iyo − caalami noqdeen daabacaadda buugaagta xisaabta. Waqti dheer ka hor, kuwo kale waxay adeegsan jireen ereyo ama xarfo gaar ah.
Isticmaal kale
Meelo badan oo aan xisaabta ahayn ayaa calaamadda laga adeegsadaa: taleefannada caalamiga ah waxay ku bilaabmaan + si loo tilmaamo lambarka wadanka; barnaamij-samaynta computer-ka + wuxuu inta badan ku biiriyaa xarfo ama tirooyin; magacyada shirkadaha iyo adeegyada ayaa mararka qaarkood + lagu daro si loo muujiyo heer dheeraad ah. Waxaa jira sidoo kale calaamado u eg oo micno kale leh, sida iskutallaabta diinta Masiixiga, taasoo ka duwan iskugeynta xagga isticmaalka.