Islaam

Islaam waa diin tawxiid ah (rumeysashada Ilaah keliya) oo ku salaysan Qur'aanka, kitaabka Muslimiintu u aqoonsan tahay hadalka Ilaah oo lagu waxyooday Nabi Muxammad, iyo Sunnada, taasoo ah hadalka, ficilka iyo raalli-gelinta Nabiga. Ereyga 'islaam' asalkiisa waa af-Carabi, macnihiisuna waa is-hoosaysiin ama nafta u dhiibid Ilaah; kii raaca waxaa loo yaqaan Muslim, macnihiisu 'kan is-hoosaysiiya'.

Islaamka wuxuu bilaabmay qarniga toddobaad ee Miilaadiga oo ku dhex dhashay Jaziiradda Carabta, gaar ahaan magaalooyinka Maka iyo Madiina. Kaddib geerida Nabi Muxammad, dowladihii Muslimiinta ah ee soo raacay waxay ku fideen dhulal ka gaaray Andalus ilaa Aasiya Dhexe. Maanta Muslimiintu waa mid ka mid ah labada koox diimeed ugu tirada badan aduunka, waxaana ku nool yihiin qaaradaha oo dhan, iyadoo tirada ugu badan ku sugan tahay Aasiya iyo Afrika.

Caqiidada aasaasiga ah

Bar dhexe ee caqiidada Islaamka waa Tawxiid: Ilaah waa mid, ma leh shariik, ma leh wiil ama qof la mid ah. Waxaa kaloo lagu rumaysan yahay malaa'igta, kutubta la soo dejiyay, nabiyada — oo ay ka mid yihiin Aadan, Nuux, Ibraahim, Muuse iyo Ciise — iyo Muxammad oo loo aqoonsan yahay nabigii ugu dambeeyay. Waxaa sidoo kale ka mid ah rumeysashada Maalinta Qiyaamaha iyo qaddarka Ilaah. Fikradda nabiyada isku xigxiga waxay Islaamka ku xidhaysaa Yahuudnimada iyo Masiixiyadda, oo dhammaantood loo tiriyo diimaha ka soo jeeda xariiqda Ibraahim.

Cibaadooyinka

Shanta tiir ee Islaamka waa: Shahaadada (qiraalka kalgacayl-la'aanta Ilaah iyo rasuulnimada Muxammad); Salaadda shan waqti maalintii; Zakada, oo ah bixinta qayb ka mid ah maalka loogu talagalay dadka baahan; Soonka bisha Ramadaan; iyo Xajka Maka oo waajib ku ah qofka awoodda leh ugu yaraan mar nolosha. Cibaadooyinkan waxay habeeyaan wakhtiga maalinlaha ah iyo sanad-guurada bulshada Muslimiinta.

Shareecada iyo fiqiga

Shareecada waa habka xeerarka iyo qiyamka ka soo jeeda Qur'aanka iyo Sunnada, halka fiqiga (fiqh) uu yahay aqoonta bini'aadamku ka dhex soo saara ilahaas. Culimadu waxay isticmaalaan qaabab sida ijmaac (isku-raac) iyo qiyaas (isbarbardhig). Kooxaha caadooyinka sharciga ee Sunniga waxaa ka mid ah Xanafi, Maaliki, Shaafici iyo Xanbali; Shiicadu waxay leeyihiin caadooyin gaar ah sida Jacfari. Soomaaliya inta badan waxaa lagu raacaa madhabka Shaafici.

Qaybaha

Qaybta ugu weyn waa Sunniga, kaddibna Shiicada; kala-qaybsanaantoodu waxay ka bilaabatay khilaaf ku saabsan hoggaanka bulshada kaddib geerida Nabiga. Waxaa kaloo jira dhaqdhaqaaq ruuxiyeed loo yaqaan Suufinimada oo ka jira labada qaybood, iyo kooxo kale sida Ibaadiyada. Suufinimada, gaar ahaan tariiqooyinka Qaadiriya iyo Axmadiya, waxay door muuqda ka qaadatay taariikhda Islaamka Geeska Afrika.