Isnidaamis

Isnidaamis (Ingiriisi: scabies, Carabi: جرب) waa cudur maqaarka ah oo ka dhasha aroor-yar (mite) aad u yar oo lagu magacaabo Sarcoptes scabiei var. hominis. Dheddigga aroor-yartan ah wuxuu god yar qoda dusha sare ee maqaarka, halkaas ayuu ugxantiisa dhigaa. Jawaab-celinta difaaca jirka oo ka dhalata aroor-yarta, ugxanteeda iyo saydhkeeda waa waxa keena xanuunka ugu weyn: xoqasho (cuncun) daran.

Cudurkan waa mid ku baahsan adduunka oo dhan, gaar ahaan meelaha ay dadku aad ugu cufan yihiin sida guryo ciriiri ah, xero-barakac, xabsiyo iyo goobo daryeel. Ururka Caafimaadka Adduunka wuxuu isnidaamiska ku daray liiska cudurrada kulaylaha ee dayacan (neglected tropical diseases), taasoo ka dhigan in dawo iyo baaris badan uu u yaraa haddana dad tiro badan uu saameeyo.

Sida uu ku faafo

Faafitaanka ugu badan waxa uu ku dhacaa taabasho maqaar-ku-maqaar ah oo muddo dheerta, tusaale ahaan dad isku hurda ama isku qoys ah, iyo xiriirka galmoodka. Dharka, gogosha iyo tuwaallada ayaa sidoo kale mararka qaar aroor-yarta u qaadi kartaa, waayo waxay meel jir-ka-baxsan ku noolaan kartaa saacado ilaa maalmo yar. Marka qofku markii ugu horreysay la kulmo, cuncunka wuxuu bilaabmi karaa toddobaadyo ka dib kulanka, waayo difaaca jirku waqti u qaataa jawaab-celinta; qof horey u qabay, calaamadaha waxay si degdeg ah u soo baxaan.

Calaamado

Astaamaha ugu caansan waa cuncun oo habeenkii sii xumaada, iyo finan-yar cas ah ama xarkoyo (godad) dhuuban oo maqaarka ku muuqda. Meelaha uu badanaa saameeyo waxaa ka mid ah faruhu dhexdooda, curcurka gacanta, kilkilaha, dhexda, xubinta taranka iyo goobta naasaha. Carruurta yaryar iyo dhallaanka, madaxa, sacabbada iyo cagaha hoose ayaa sidoo kale la saameyn karaa. Xoqashada joogtada ah waxay maqaarka furi kartaa, taas oo albaab u noqon karta caabuq bakteeriya ah.

Nooca kuleyste (crusted scabies)

Nooca kuleyste — oo sidoo kale loo yaqaan Norwegian scabies — wuxuu ka dhacaa dadka difaacooda jirku daciif yahay ama dareenkooda maqaarku hooseeyo. Aroor-yaro aad u tiro badan ayaa maqaarka ku noolaada, maqaarku wuxuu noqdaa mid xoqan oo dhogor-dhogor leh, xanuunkuna mararka qaar ma xooggana. Nooca kan wuxuu si sahlan u faafaa, waxaana caadi ahaan u baahan daaweyn isku darsan iyo tallaabooyin xakameyn ah.

Baaritaan iyo daaweyn

Baaritaanku wuxuu badanaa ku salaysan yahay eegista maqaarka iyo taariikhda calaamadaha, gaar ahaan haddii dad kale oo la deggan yahay isla cuncunayaan. Waxaa sidoo kale suurtogal ah in maqaarka lagala soo qaado tijaabo mikroskoob ah ama uu la isticmaalo dermoscope. Daaweyntu waxay ku salaysan tahay dawooyin lagu marsado maqaarka sida permethrin, iyo dawooyin la cabbo sida ivermectin; qaar ka mid ah waddamada waxaa la isticmaalo boorso baaruud (sulfur) ah, gaar ahaan carruurta iyo haweenka uurka leh. Muhiim ah waa in dhammaan dadka isku guri ah isku mar la daaweeyo, xitaa kuwa aan calaamado lahayn, iyo in dharka iyo gogosha lagu maydho biyo kulul ama la go'doomiyo dhawr maalmood.