Istaratigaraafi

Istaratigaraafi waa laan ka mid ah juyoolajiga (cilmiga dhulka) oo diiradda saarta lakabyada dhagaxyada — gaar ahaan dhagaxyada sedimentary-ga ah oo ah kuwo ka samaysma wax-dhaca burburka iyo ciidda — sida ay isu dul saaran yihiin, waxa ay ka kooban yihiin, iyo waqtiga ay samaysmeen. Erayga wuxuu ka yimid "stratum" oo micnaheedu yahay lakab.

Ujeeddada ugu weyn ee istaratigaraafi waa in la dhiso isku-xigxig taariikheed: lakab kasta oo dhagax ah wuxuu u dhigmaa xilli, marka la isku xiro lakabyada goobo kala duwan waxaa la helaa sawir ku saabsan sida deegaanka dhulka isu beddelay muddo malaayiin sano ah. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa raadinta shidaalka, gaaska, biyaha dhulka hoostiisa iyo macdanta.

Mabaadi'da aasaasiga ah

Mabda'a superposition-ka wuxuu dhigayaa in, marka aan lakabyadu qalbin, lakabka hoose uu ka da' weyn yahay kan sare. Mabda'a horizontality-ga asalka ah wuxuu leeyahay lakabyada sedimentary-ga waxay marka hore isku dhejiyaan si toosan (siman); haddii maanta la arko iyagoo janjeedha, dabadeed ayaa la qalbiyay. Mabda'a cross-cutting-ka wuxuu tusayaa in wax kasta oo goosta lakab — sida jabniin ama dhagax-dab soo galay — ka yar yahay lakabkaas.

Qaybaha

Litostratigaraafi waxay lakabyada u kala saartaa sida ay u eg yihiin iyo waxa ay ka samaysan yihiin; qaybta aasaasiga ah waxaa la yiraahdaa formation. Bayostratigaraafi waxay isticmaashaa haraaga nooleyaasha (fossils) si lakabyada loo isbarbardhigo goobo kala fog; noocyada gaaban ee si ballaadhan u faafay ayaa loo yaqaan fossil-tilmaameed. Kronostratigaraafi waxay lakabyada ku xirtaa xilliyo waqti oo cayiman. Waxaa jira sidoo kale maganetostratigaraafi, oo ku salaysan isbeddellada birlabta dhulka ee lagu duubay dhagaxyada.

Waqtiga iyo taariikhaynta

Istaratigaraafi waxay bixisaa waqti isu-dhigma (mid ka horreeya midka kale), halka taariikhaynta shucaaca (radiometric dating) — oo ku salaysan burburka atamyada shucaaca leh — ay bixiso tiro sano ah. Labada oo la isku daro ayaa lagu dhisay Jadwalka Waqtiga Juyoolajiga, oo loo qaybiyo eon, era, xilli iyo epoch. Meelaha caalamiga ah ee lagu cayimo xadka labo xilli waxaa lagu magacaabaa qodobo la isku raacay oo dhulka ku yaal.

Isticmaalka bannaanka juyoolajiga

Cilmi-baarista qadiimiga ah (archaeology) waxay isticmaashaa hab la mid ah: qodista goobaha waxaa lagu kala saaraa lakabyo, alaab kasta oo la helona waxaa lagu qiimeeyaa lakabka ay ka soo baxday. Sidoo kale cilmiga cimilada hore wuxuu ku tiirsan yahay lakabyada barafka iyo kuwa harooyinka si loo aqoonsado isbeddelka cimilada.