Itriyaam

Itriyaam (Yttrium) waa curiye kiimikaad oo astaantiisu tahay Y, lambarka atamigana uu yahay 39. Waa bir cad-cawlan ah oo adag, badanaa lagu daro curiyayaasha loo yaqaan 'dhul-yaraha' (rare earth elements) sababtoo ah waxay ku wada dhalataa isla macdanaha ay ku jiraan lantanoyd-yada, dabeecaddeeda kiimikaadkuna wuu la mid yahay tiisa.

Magaca curiyaha wuxuu ka soo jeedaa Ytterby, tuulo ku taal Iswiidhan oo agteeda laga helay macdan ay ku jirtay dhowr curiye oo cusub. Isla goobtaas ayaa magac u ah curiyayaal kale oo ay ka mid yihiin terbiyaam, erbiyaam iyo ytterbiyaam.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Itriyaam waa bir tarandsiishan ah oo ku taal kooxda 3 ee shaxda xilliyeed. Marka ay hawada la kulanto waxay samaysaa lakab oksaydh ah oo ka hortaga sii-daxalka. Xaaladda ugu caansan ee birta uu ku dhex jiro isku-darrada waa +3, tusaale ahaan oksaydhka Y₂O₃. Budada itriyaam ee aad u shiidan waxay noqon kartaa mid si fudud u gubata.

Helitaan iyo soo saarid

Itriyaam laguma helo qaab bir saafi ah dabeecadda dhexdeeda. Waxaa laga soo saaraa macdanaha dhul-yaraha sida monazite iyo bastnäsite, iyo sidoo kale xanthaan ka mid ah macdanaha xylotime (xenotime) oo hodan ku ah curiyayaasha dhul-yaraha culus. Habka soo saarista wuxuu ku tiirsan yahay kala-saarid kiimikaad ah oo isdaba-joog ah, maxaa yeelay curiyayaashu aad bay isugu dhow yihiin dabeecad ahaan.

Isticmaalka

Oksaydhka itriyaam waxaa loo isticmaalaa in laga sameeyo walxo iftiin siiya (phosphors) oo hore loogu adeegsan jiray telefishannada iyo laambadaha. Waxaa kaloo lagu daraa dhagaxa YAG (yttrium aluminium garnet) ee laysarrada iyo dahabka macmalka ah. Xarrago kale waxaa ka mid ah birta lagu adkeeyo, iyo isku-darka YBCO oo ah walax korantada iska gudbisa iyada oo aan iska caabbin lahayn heerkul aad u hooseeya (superconductor).