J (xaraf)

J waa xarafka tobnaad ee alifbeetada Laatiinka ee casriga ah. Waxa uu ku qoran yahay laba qaab: qaabka weyn (J) iyo qaabka yar (j). Xarafkan waxaa loo isticmaalaa luqado badan oo adduunka ah, laakiin dhawaaqa uu matalo aad buu ugu kala duwan yahay luqad ilaa luqad.

Af-Soomaaliga qoraalkiisa Laatiinka ah, ee la aqoonsaday sannadkii 1972, J waxa uu matalaa dhawaaq shaqal-la'aan ah oo carrabka hore laga sameeyo, sida ereyada 'jid', 'jaceyl' iyo 'joogto'.

Asalka taariikhiga

J asal ahaan ma ahayn xaraf madax-bannaan. Waxa uu ka soo baxay I: qorayaasha Laatiinka ee qarniyadii dhexe waxay dabada ka dheereeyeen I marka ay ku dhammaanayso taxane, ama marka la doonayo in la kala saaro. Muddo dheer J iyo I waxay ahaayeen laba qaab oo isku xaraf ah.

Kala-saarka rasmiga ah ee J iyo I ayaa si tartiib ah u dhacay laga bilaabo qarniyada 16-aad iyo 17-aad, marka aqoonyahannada qoraalka Yurub ay isku raaceen in I loo qoondeeyo shaqalka, J-na loo qoondeeyo shibbanaha. Sababtaas awgeed, alifbeetooyinkii hore ee Laatiinka J kuma jirin, waxaana loo tiriyaa xarfaha ugu dambeeyay ee alifbeetada lagu daray, oo ay weheliyaan U iyo W.

Dhawaaqa luqadaha kala duwan

Ingiriisiga, J badanaa waxay matashaa dhawaaq u dhow 'j' Soomaaliga (tusaale: 'June'). Faransiiska iyo Boortuqiiska waxay matashaa dhawaaq jilicsan oo aan joojin lahayn. Isbaanishka, J waxay matashaa dhawaaq cunaha ka soo baxa oo u dhow 'kh'. Jarmalka, Iswiidhishka iyo luqadaha Iskandineefiyaanka, J waxay matashaa dhawaaqa 'y' ee Soomaaliga. Kala duwanaanshahan wuxuu ka dhashay in luqad kastaa gaar ahaan u qaadatay xarafka markii uu kala go'ay I.

Isticmaal calaamadeed

Sayniska iyo xisaabta, xarafka yar 'j' waxaa mararka qaar loo isticmaalaa tirada mala-awaalka ah (imaginary unit) — gaar ahaan injineernimada koronto — halka xisaabtu ay badanaa isticmaasho 'i'. Fiisigiska, 'J' waxa ay astaan u tahay Joule, halbeegga tamarta ee nidaamka caalamiga ah (SI).