Jaalkojiin

Jaalkojiin waa magac Af-Soomaali ah oo loo isticmaalo walaxda uu jidhku ku kaydiyo sonkorta, oo luqadaha caalamiga ah lagu yaqaan glycogen. Waa polysaccharide — macnaha waa koronto-kiimikaad ka samaysan tiro badan oo uunimo sonkor ah (guluukoos) oo isku silsilaysan. Silsiladahaas aad bay u laan-laan badan yihiin, taasoo suurtogelinaysa in guluukoos si degdeg ah looga jaro cidhifyada marka jidhku tamar u baahdo.

Jaalkojiin waxaa laga helaa naftida xayawaanka iyo aadanaha, gaar ahaan beerka iyo murqaha. Waa mid la mid ah shaqada ay istaarijka u qabato dhirta: labaduba waa habka nooluhu ku keydiyo tamar sonkor ah oo aan si degdeg ah u lumin.

Dhismaha kiimikada

Uunimooyinka guluukoos waxay isku xidhmaan xidhmooyin la yidhaahdo glycosidic bonds. Silsiladda weyn waa isku-xidh toosan, halka laamuhu ka soo baxaan barar joogto ah. Laan-laanta badan waxay ka dhigaysaa in ay jiraan cidhifyo badan oo isku mar la shaqayn karo, sidaas darteedna burburinta iyo dhisidda labaduba si dhaqso ah u dhacaan.

Shaqada jidhka

Marka heerka sonkorta dhiigga sarreeyo — tusaale ahaan cunto ka dib — beerka iyo murqaha waxay guluukoos u beddelaan jaalkojiin, oo waa habka la yidhaahdo glycogenesis. Marka heerka sonkortu hoos u dhacdo, ama marka jidhku firfircoonaado, jaalkojiin dib ayaa loo jaraa oo guluukoos laga soo saaraa (glycogenolysis). Beerka jaalkojiintiisa waxaa loo isticmaalaa in lagu joogteeyo sonkorta dhiigga guud ahaan jidhka; murqaha jaalkojiintooda badanaa waxay u adeegtaa murqaha isaga oo keliya.

Nidaamka xakamaynta

Habka kaydinta iyo burburinta waxaa maamula hoormoonno, oo ay ka mid yihiin insuliin iyo guluukagoon. Insuliin waxay dhiirrigelisaa kaydinta jaalkojiin; guluukagoon iyo adrenaliin waxay kordhiyaan burburinta. Cilladaha hidde-sidaha ee saameeya inzaymyada ku lugta leh waxay keeni karaan xaalado la yidhaahdo cudurrada kaydinta jaalkojiin, kuwaas oo horseeda in jaalkojiin si aan caadi ahayn ugu urursato ama aan loo isticmaali karin.