Jaamacad

Jaamacad waa machad tacliin sare oo bixiya barnaamijyo waxbarasho ah kuwaas oo lagu gaaro shahaadooyin rasmi ah, sida shahaadada koowaad (bachelor), maastarka iyo dhakhtarnimada (PhD). Jaamacaduhu badanaa waxay isugu darsadaan laba hawlood: barid ardayda iyo cilmi-baaris lagu soo saaro aqoon cusub.

Jaamacadaha waxaa lagu kala qaybiyaa kulliyado (faculties) iyo waaxyo (departments) oo mid kastaa ku takhasusay qayb cilmiyeed, sida caafimaadka, sharciga, injineernimada, dhaqaalaha ama luuqadaha. Maamulka guud waxaa badanaa hoggaamiya guddoomiye ama madax (rector/chancellor), halka guddiyo akadeemiyeed ay go'aamiyaan manhajka iyo heerarka imtixaanka.

Taariikh kooban

Nooca jaamacadda casriga ah wuxuu ka soo baxay machadyada waxbarashada ee Yurub dhexe qarniyadii 11-aad ilaa 13-aad, halkaas oo kooxo macallimiin iyo arday ay sameeyeen urur (Laatiin: universitas) si ay xuquuqdooda u ilaaliyaan. Dhinaca kale, dunida Islaamka waxaa hore u jiray machadyo waaweyn oo wax lagu barto oo ku xiran masaajidyada, kuwaas oo bixiyay barashada fiqiga, luqadda, xisaabta iyo caafimaadka. Qarnigii 19-aad waxaa Jarmalka ka soo baxay qaab cusub oo cilmi-baarista iyo baridda isku xiray, kaas oo saameeyay jaamacadaha adduunka.

Hawlaha aasaasiga ah

Barid: dhigista koorsooyin iyo qiimeynta ardayda iyada oo la marayo imtixaanno, mashaariic iyo cilmi-baaris kooban. Cilmi-baaris: shaqo lagu tijaabiyo mala-awaal, natiijadana lagu daabaco joornaallo dib-u-eegis (peer review) leh. Adeeg bulsheed: la-talin, tababar xirfadeed iyo iskaashi hay'adaha dawladda iyo ganacsiga.

Maalgelin iyo maamul

Jaamacaduhu waxay noqon karaan kuwo dawladeed ama kuwo gaar loo leeyahay. Ilaha maalgelinta waxaa ka mid ah miisaaniyadda dawladda, khidmadaha ardayda, deeqaha cilmi-baarista iyo hiba. Qaabka maalgelintu wuxuu saameeyaa qiimaha ardaygu bixiyo iyo tirada meelaha la furo. Aqoonsiga tayada (accreditation) waxaa badanaa sameeya hay'ado qaran oo hubiya in manhajka iyo shaqaaluhu buuxiyaan heerar la qeexay.