Jainismi

Jainismi waa diin ka soo jeeda qaaradda Hindiya oo lagu aqoonsado xoojinta ahimsa (waa dhaawac la'aan, in aan la dilin ama la xanuujin wax nool). Raacayaasheeda waxaa la yidhaahdaa Jaino. Diintu ma haysato ilaah abuure oo cirka ka taliya; halkii, waxay sheegtaa in nafta qof kastaa ay awoodo inay iskeed isu xoreyso wareegga dhalasho-dhimasho ee la yidhaahdo samsara, taasoo lagu gaadho anshax adag iyo tababar maskaxeed.

Barayaasha ugu waaweyn waxaa la yidhaahdaa Tirthankara, macnaheedu waa kuwa marin sameeya. Kii afaraad iyo labaatanaad ee taxanahan waa Mahavira, oo la nool jiray xilligii Buddha, qarniyadii ka horreeyay miilaadiga. Kii ka horreeyay, Parshvanatha, ayaa taariikhyahanno badani u arkaan qof taariikhi ah. Jainismi wuxuu la wadaagaa Buddhismka iyo Hinduismka fikrado ku saabsan karma iyo dib-u-dhalasho, laakiin karma wuxuu ugu yahay wax si dhab ah nafta ku dhega.

Caqiidooyinka aasaasiga ah

Saddexda tiir ee suluuka waa ahimsa (dhaawac la'aan), satya (run sheegid), asteya (aan waxba xadin), brahmacharya (is-xakameyn galmo) iyo aparigraha (aan hanti badan urursan). Dadka caadiga ah si dabacsan ayay u qaataan; suufiyada iyo suufiyadaha si adag ayay ugu dhaqmaan, iyagoo nidar buuxa gala. Sidoo kale waxaa muhiim ah anekantavada, oo ah in runtu leedahay dhinacyo badan, iyo syadvada, oo ah in hadalka lagu xakameeyo shuruudo, si aan hal aragti loogu qasbin dhammaan xaaladaha.

Kooxaha

Jainismi wuxuu u kala baxay laba dariiqo oo waaweyn: Digambara, oo suufiyadoodu diidaan dharka oo dhan iyagoo dharxumidda ku tusaya hantidarro buuxda; iyo Shvetambara, oo suufiyadoodu xidhaan dhar cad. Labada koox waxay ku kala duwan yihiin qoraallada ay aqoonsan yihiin iyo su'aalo la xidhiidha booska haweenka ee dariiqa xorriyadda nafta. Waxaa jira sidoo kale kooxo yaryar oo diida caabudidda taalada, sida Sthanakavasi.

Dhaqan iyo bulsho

Jaino waxay inta badan cuntadooda ka fogeeyaan hilibka; qaar waxay sidoo kale iska ilaaliyaan xididdada la qodo sida basasha iyo toonta, sababtoo ah qodistu waxay dili kartaa noolaha yaryar. Waxay caan ku yihiin ka qaybgalka ganacsiga, bangiyada iyo hay'adaha samafalka, gaar ahaan isbitaalada xoolaha ee la yidhaahdo panjrapole. Xajka iyo taallooyinka sida Shatrunjaya iyo Shravanabelagola waxay xarumo weyn u yihiin. Xaflad muhiim ah waa Paryushana, oo ku dhammaanaysa cafis is-weydaarsi ah.