Jermaaniyaam

Jermaaniyaam (Germanium) waa curiye kiimikaad oo calaamaddiisu tahay Ge. Waa curiye metalloid ah, taasoo la micno ah inuu leeyahay sifooyin isku dhafan oo bir iyo aan-bir ah. Muuqaalkiisu waa cawlaan-caddaan dhalaalaya, waana mid adag oo jajabaya (brittle).

Jermaaniyaam wuxuu ka mid yahay kooxda kaarboonka ee jadwalka xilliyeed, isla kooxda ay ku jiraan siilikoon iyo qasdiir. Sifadiisa ugu muhiimsan ee warshadaha waa in uu yahay semiconductor — walax korontada u gudbisa si dhexdhexaad ah oo lagu xakameyn karo marka lagu daro qadar yar oo curiyayaal kale ah (doping).

Taariikhda helitaanka

Dmitri Mendeleev, markuu diyaariyay jadwalka xilliyeed sannadihii 1860-meeyadii, wuxuu saadaaliyay jiritaanka curiye maqan oo uu ugu yeeray 'eka-silicon', isagoo tilmaamay culeyskiisa iyo sifooyinkiisa. Sannadkii 1886, kiimikooyinka Jarmalka ah ee Clemens Winkler wuxuu curiyahaas ka soo saaray macdan la yiraahdo argyrodite, wuxuuna ugu magac daray dalkiisa Jarmalka. Sifooyinka la helay waxay aad ugu dhawaayeen kuwii la saadaaliyay, taasoo xoojisay habka jadwalka xilliyeed.

Helitaanka iyo soo saarista

Jermaaniyaam kuma badna dhulka sida curiye go'an; badanaa waxaa lagu helaa qadar yar oo ku jira macdanta sinkiga (zinc) iyo dambaska dhuxusha la gubay. Sidaas darteed inta badan waxaa lagu soo saaraa sidii wax-soo-saar dheeraad ah oo ka soo baxa habsocodka sinkiga la safeynayo. Waxaa la nadiifiyaa ilaa heer aad u sarreeya (ultra-pure) ka hor inta aan loo isticmaalin elektaroonigga.

Isticmaalka

Transistor-yadii ugu horreeyay ee la sameeyay sannadihii 1940-meeyadii waxay ku saleysnaayeen jermaaniyaam, laakiin siilikoon ayaa markii dambe ku beddelay meesha ugu badan ee elektaroonigga guud, maxaa yeelay siilikoon ka jaban yahay lehna kuleyl-adkeysi wanaagsan. Maanta jermaaniyaam waxaa loo isticmaalaa fiiberka indhaha (optical fibre), muraayadaha kaamerada infrared, cell-ka qorraxda ee tayada sare, iyo sida kicin-yare (catalyst) marka la sameynayo balaastigga PET. Waxaa sidoo kale loo isticmaalaa qalab dareeme oo cilmi-baaris ah sida kuwa shucaaca gamma cabbira.