Jidh

Jidh (bayoolaji: body) waa dhismaha buuxa ee nool, oo ka kooban dhammaan qaybaha jireed ee isku xiran: unugyo, unug-kooxo (tissue), xubno, iyo hab-shaqo (system). Erayga waxaa loo isticmaalaa xayawaanka iyo aadanaha si gaar ah, laakiin sidoo kale wuxuu ku dhaqan yahay noolaha kale ee jidh muuqda leh.

Aqoonta jidhka waxay u kala baxdaa laba dhinac: anatomy oo baaraysa qaab-dhismeedka iyo meelaynta qaybaha, iyo physiology oo baaraysa sida qaybahaas u shaqeeyaan. Labadan dhinac waxay wada sharraxaan sida jidhku ku sii jiro isku-dheellitirnaan gudaha ah (homeostasis).

Heerarka dhismaha

Jidhka wuxuu leeyahay heerar isdul saaran. Unug (cell) waa cutubka ugu yar ee nool. Unugyada isku mid ah oo isu tagay waxay sameeyaan tissue, sida muruqa ama walxaha xiriirinta. Tissue-yo kala duwan oo isku tagay waxay sameeyaan xubin, tusaale wadnaha ama beerka. Xubno badan oo hawl wadaagaya waxay sameeyaan hab-shaqo, sida habka neefsashada ama habka dheefshiidka.

Hab-shaqooyinka waaweyn

Jidhka aadanaha iyo naasleyda kale waxaa lagu qeexaa hab-shaqooyin sida: habka lafaha iyo muruqyada (dhaqdhaqaaq iyo taageero), habka wareegga dhiigga, habka neefsashada, habka dheefshiidka, habka kaadi-mareenka, habka neerfaha, habka hormoonada, habka difaaca, iyo habka taranka. Hab kastaa wuxuu ku tiirsan yahay kuwa kale; dhiigga tusaale ahaan wuxuu qaada ogsijiin, nafaqo iyo hormoon.

Kala duwanaanshaha noolaha

Qaab-dhismeedka jidhka wuxuu ku kala duwan yahay nooca noolaha. Xayawaanka qaar waxay leeyihiin isku-ekaansho laba-dhinac (bilateral symmetry) oo bidix iyo midig isku mid ah, kuwa kale sida shabeelka-badeedka waxay leeyihiin isku-ekaansho wareeg ah. Dhirta iyo fangaska qaab-dhismeedkooda badanaa laguma sharraxo ereyga jidh, laakiin waxay leeyihiin qaybo kala go'an sida xidid, jirrid iyo caleen.