Jilida

Jilidu waa farshaxan uu qofku ku matalo dabeecad aan isaga ahayn, isagoo isticmaalaya hadal, dhaqdhaqaaq jidh, muuqaal weji iyo cod. Qofka arrintaas qabta waxaa loo yaqaan jilaa (ama atoor). Jilidu waxay caadi ahaan qayb ka tahay hawl weyn oo la wada qorsheeyay: riwaayad masraxa ah, filim, taxane telefishan, raadyow, ama muuqaal internetka lagu daabaco.

Jilaagu wuxuu ka shaqeeyaa qoraal (script) uu diyaariyay qoraa, isagoo la kaashanaya agaasime (director) oo go'aamiya sida muuqaalku u dhacayo. Jilidu ma aha oo kaliya xafidaad hadal; waxay ku xidhan tahay in la fahmo ujeeddada dabeecadda, xidhiidhka ay la leedahay dabeecadaha kale, iyo xaaladda dhacdadu ka dhacayso.

Qalabka jilaaga

Saddex shay ayaa aasaas u ah: cod, jidh iyo fikir. Codku wuxuu qaadaa lahjad, heerka dhawaaqa iyo joogsiga hadalka. Jidhku wuxuu muujiyaa socod, taagan, gacmo-dhaqdhaqaaq iyo muuqaal weji. Fikirku waa fahamka gudaha ah ee dabeecadda — waxa ay doonayso, waxa ay ka cabsanayso, iyo sababta ay wax u sameyso. Masraxa, codka iyo jidhka waa in la weyneeyo si daawadeyaasha fog ay u gaadho; filimka, kaamaraddu waxay soo dhaweyneysaa wejiga, sidaas darteed dhaqdhaqaaq yar ayaa ku filan.

Habab tababar

Waxaa jira habab kala duwan oo lagu baro jilida. Qaar waxay diiradda saaraan in jilaagu dareen dhab ah soo saaro isagoo xusuusta ama malaha ku dhisaya xaaladda dabeecadda; kuwan waxaa badanaa lala xidhiidhiyaa dhaqanka jilida ee Ruushka ee qarnigii 20-aad, gaar ahaan shaqada Konstantin Stanislavski. Habab kale ayaa mudnaanta siiya dhaqdhaqaaqa dibadda ah, waqtiga, iyo farsamada codka — jilaagu wuxuu bilaabaa muuqaalka kadibna dareenku wuu raacaa. Dhaqamada masraxa ee Aasiya, sida Noh iyo Kabuki, waxay adeegsadaan qaabab dhaqdhaqaaq iyo maaskaro oo si adag loo qeexay.

Jilida masraxa iyo tan filimka

Masraxa, muuqaalku hal mar buu socdaa oo dib looma celin karo; jilaagu wuxuu la falgalaa daawadeyaal joogaya. Filimka, muuqaal kasta dhawr jeer ayaa la duubi karaa, mana raacayo kala horreynta sheekada. Taasi waxay jilaaga u baahan tahay inuu isla dareen ku noqdo mar kasta oo la duubayo, iyo inuu ka war hayo goobta kaamaraddu joogto iyo iftiinka.

Xirfad iyo bulsho

Jilaayaashu waxay badanaa maraan tijaabo doorasho (audition) oo lagu qiimeynayo ku habboonaanshaha doorka. Dalal badan waxaa ka jira dugsiyo iyo jaamacado bara jilida, iyo ururo xirfadeed oo la xisaabtama shuruudaha shaqada. Suugaanta iyo masraxa Soomaaliyeed, riwaayadaha iyo heesaha masraxa ayaa muddo dheer meel weyn ka qaatay, halkaas oo jilaa isku mar heesaa oo jilo.